George Miller i Mad Max: udokumentowany zachwyt Tarantino

Najbardziej jednoznaczny wyraz uznania Tarantino dla George’a Millera ma konkretną datę i tytuł filmu: grudzień 2015 roku, „Mad Max: Na drodze gniewu”.

Wybór ogłoszony w 2015 roku

15 grudnia 2015 roku Première opublikował rozmowę z Quentinem Tarantino przeprowadzoną podczas paryskiej premiery filmu Nienawistna ósemka. Zapytany o najlepszy film roku, wskazał „Mad Max: Na drodze gniewu”. Opowiedział też o swoich początkowych wątpliwościach związanych z zastąpieniem Mela Gibsona przez Toma Hardy’ego oraz o tym, jak seans zmienił jego nastawienie. Ta wypowiedź dokumentuje konkretny zachwyt, który pojawił się po obejrzeniu filmu, a nie przedwczesną aprobatę wynikającą z przywiązania do serii.

Ta zmiana jest znacząca, bo oddziela pamięć o gwieździe od doświadczenia obcowania z nowym dziełem. Znana postać może wydawać się nierozerwalnie związana z pierwotnym odtwórcą; nowy film musi na ekranie udowodnić, że ta relacja może ulec przemianie. Odbiór nie zależy wyłącznie od tego, czy nowy aktor naśladuje dobrze znane gesty. Liczy się miejsce, jakie przyznaje mu opowieść, oraz świat, z którym go konfrontuje.

Wypowiedzi z 2015 roku nie należy wykorzystywać do tworzenia recenzji wszystkich wcześniejszych części. „Mad Max 2: Wojownik szos”, film z 1981 roku, jest ważnym punktem odniesienia przy porównywaniu rozwoju twórczości Millera, ale jego historyczne znaczenie samo w sobie nie stanowi dowodu, że Tarantino się o nim wypowiadał. Można analizować związki między tymi filmami, wyraźnie oddzielając udokumentowany zachwyt od późniejszej interpretacji krytycznej.

Od „Mad Maxa 2” do „Na drodze gniewu”: szosa jako opowieść

W „Mad Maxie 2”ruch pojazdów i walka o zasoby porządkują świat, który nie wymaga wielu objaśnień. Przedmioty pozwalają odczytać hierarchie i potrzeby. Zapas paliwa czy pojazd zdolny przemierzać rozległe tereny mają wartość, ponieważ film pokazuje, co ludzie mogą dzięki nim zrobić i na jakie ryzyko są gotowi, by je zdobyć.

„Mad Max: Na drodze gniewu”rozwija tę zdolność opowiadania za pomocą działań, wpisując ją w niezwykle zwartą strukturę pościgu. Kierunek jazdy, wzajemne położenie postaci i zmiany pojazdów są równie ważne jak słowa. Widz musi zrozumieć sytuację, która szybko się zmienia. Przejrzystość nie wymaga powolnego tempa: można ją osiągnąć, powtarzając cel przestrzenny, a następnie zmieniając warunki jego realizacji.

Ciała pokazują wysiłek, który napędza ten ruch. Prowadzenie pojazdu, trzymanie się, pomaganie komuś czy sięganie po przedmiot to proste czynności, które nabierają intensywności, gdy wykonuje się je pod presją. Film sprawia, że podróż jawi się jako ciąg fizycznych decyzji. Spektakl imponuje rozmachem, ale także bezpośrednim związkiem między gestem a jego możliwymi konsekwencjami.

Porównanie obu filmów pozwala dostrzec trwałość pewnej idei: cywilizację można przedstawić jako kruchy porządek oparty na maszynach, zasobach i grupach ludzi. Nie potrzeba wcześniejszego wykładu o upadku świata, by zrozumieć, że każdy użyteczny przedmiot staje się przedmiotem sporu. Świat przedstawiony kształtuje się w miarę działania bohaterów, a widz poznaje jego zasady, obserwując ich konflikty.

Furiosa, Max i wspólne działanie

W „Mad Maxie: Na drodze gniewu”Furiosa wyznacza cel, którego Max sam sobie nie postawił. Zmienia to oczekiwanie, że tytułowy bohater powinien objaśniać całą przygodę i nią kierować. Relacja między nimi kształtuje się poprzez próby zaufania, współpracę i niezgodę. Porozumienie nie rodzi się z długiej przemowy jednej z postaci o jej przeszłości; w dużej mierze wynika z obserwacji tego, co druga osoba robi, gdy może pomóc albo zdradzić.

Film rozdziela też różne umiejętności między kilka postaci. Przebieg sceny akcji może zależeć od osoby prowadzącej pojazd, tej, która obserwuje sytuację, oraz kogoś wykonującego pozornie drobne zadanie w innym miejscu pojazdu. Taka koordynacja nie pozwala sprowadzić widowiska do pojedynczego wyczynu niezwyciężonej postaci. Przetrwanie staje się wspólnym działaniem, a montaż musi jasno pokazywać tę współzależność.

Wizualne otoczenie pomaga szybko odczytać konflikty. Różnica między przestrzeniami zamkniętymi i otwartymi, skala maszyn oraz obecność bezbronnych ciał porządkują naszą uwagę. Bogactwo obrazu nie zwalnia z potrzeby orientowania widza. Gdy kadr zawiera wiele elementów, szczególnie ważne jest, by wiedzieć, które działanie zmienia sytuację.

Kierunek spojrzeń również porządkuje tempo. Wiedza o tym, kto pierwszy dostrzega przeszkodę, pozwala przewidzieć manewr i poczuć związane z nim ryzyko, bez konieczności wyjaśniania go przez jedną z postaci.

Dlatego pochwała Tarantino jest ciekawsza jako zachęta do uważnego oglądania niż jako medal mający zakończyć dyskusję. „Mad Max: Na drodze gniewu”pozwala zobaczyć, jak wielki film buduje emocje za pomocą ruchu, zasobów i zaufania. Wybór Tarantino z 2015 roku jest wyrazem uznania dla konkretnego doświadczenia filmowego. Porównanie z „Mad Maxem 2”poszerza spojrzenie na twórczość Millera, a zarazem zachowuje rozróżnienie między tym, co powiedział Tarantino, a tym, co każdy widz może odkryć, wracając do tych filmów.

Sprawdź wybór reżyserów i aktorów podziwianych przez Tarantino.

Zobacz wszystkie artykuły w Filmowcy i aktorzy, których podziwia Quentin Tarantino