Rio Bravo to film, do którego Tarantino wracał jak do znajomych. Jego podziw dla Howarda Hawksa wynika z przyjemności obcowania z bohaterami: liczy się nie tylko to, jak rozwiązuje się konflikt, lecz także to, jak rozmawiają, czekają i pomagają sobie ludzie, którzy muszą się z nim zmierzyć.
Film jako sprawdzian zgodności gustów
W maju 2007 roku Christopher Heard opisał w The GATE anegdotę z udziałem Tarantino: gdy był młody, pokazywał Rio Bravo dziewczynie, która mu się podobała, i liczył, że film przypadnie jej do gustu. Ta historia, opowiedziana z humorem i przesadą, pokazuje, jak mocno utożsamiał film z własnymi upodobaniami. Nie jest to jednak zasada, którą należałoby stosować w relacjach innych osób.
W tym samym roku Tarantino zaprezentował Rio Bravo w Cannes. Później, w rozmowie dla BAFTA w 2019 roku, ponownie przywołał ten film jako przykład dzieła, do którego wraca się, by spędzić czas z jego bohaterami. To odrębne wypowiedzi, które pomagają zrozumieć trwały podziw dla filmu, nie sprowadzając zarazem komentarza o randce do jedynego argumentu przemawiającego za kinem Hawksa.
Ten western z 1959 roku opiera się na dość prostej sytuacji: szeryf pilnuje więźnia i musi stawić opór tym, którzy chcą go uwolnić. Zagrożenie wyznacza jasny punkt odniesienia. Tymczasem film ma czas, by przyjrzeć się grupie, której zdolność do działania zależy od tego, czy jej członkowie się znają i akceptują własne ograniczenia.
Wspólnie spędzony czas w dużej mierze tłumaczy, dlaczego tak przyjemnie wraca się do tego filmu. Przy drugim seansie wiedza o tym, co się wydarzy, nie odbiera przyjemności oglądania. Odpowiedź, sprzeczka czy muzyczna pauza mogą same w sobie przyciągać uwagę, bo znamy już ludzi, którzy w nich uczestniczą. Opowieść nie opiera się wyłącznie na zaskoczeniu.
Grupa o zróżnicowanych umiejętnościach
John T. Chance uosabia zdecydowaną władzę, ale film nie przedstawia go jako samowystarczalnej jednostki. Potrzebuje Dude’a, Stumpy’ego i Colorado, choć każdy z nich wnosi inną mieszankę umiejętności, słabości i doświadczenia. Współpraca wymaga czegoś więcej niż zebrania sprawnych rewolwerowców: trzeba wiedzieć, o co można poprosić każdego z nich.
Dude odgrywa kluczową rolę, bo jego konflikt nie znika tylko dlatego, że dostał szansę. Zaufanie musi zostać wystawione na próbę w konkretnych działaniach. Towarzysze mogą mu pomóc, nie wykonując za niego zadania, z którym musi się zmierzyć. Ta różnica nadaje jego powrotowi do sił wymiar dramatyczny, którego nie da się sprowadzić do deklaracji dobrych intencji.
Stumpy wnosi irytację, humor i szczególny rodzaj lojalności. Jego protesty nie wykluczają go z grupy — są częścią wspólnego życia. Uczucie może wyrażać się w szorstkich ripostach, bo bohaterowie znają kryjące się za nimi zaangażowanie. Hawks pokazuje, że bliskość nie zawsze musi przybierać wyraźnie sentymentalną formę.
Colorado wnosi odmienny stosunek do wieku i kompetencji. Jego obecność nie sprawia automatycznie, że ci, którzy dłużej funkcjonują w tym świecie, stają się zbędni. Grupa musi nauczyć się dostrzegać jego przydatność. Film docenia moment, w którym ktoś dowodzi swoich umiejętności, bardziej niż reputację, którą sam sobie przypisuje.
Z kolei Feathers podważa pewność siebie Chance’a na innym polu. Rozmowa o miłości wymaga uwagi, której nie da się zastąpić autorytetem szeryfa. Ich wymiana zdań wprowadza humor i bezbronność do opowieści o oblężeniu, dzięki czemu bohatera nie definiuje wyłącznie to, jak posługuje się bronią.
Czekanie też może być działaniem
Rio Bravo poświęca znaczną część czasu ekranowego czekaniu. Bohaterowie obserwują, rozmawiają, kłócą się i przygotowują odpowiedzi. To pozorne zawieszenie akcji pozwala dostrzec jakość ich relacji. Gdy nadchodzi niebezpieczeństwo, lepiej rozumiemy, dlaczego konkretna pomoc jest ważna i jakiego wysiłku wymaga od osoby, która jej udziela.
Scena muzyczna w biurze pozwala odczuć wartość tego czasu. Fabuła mogłaby posunąć się naprzód bez piosenki, ale grupa straciłaby jeden z najwyraźniejszych przejawów wspólnego życia. Słuchanie i towarzyszenie sobie to wspólne działania. Widz może poczuć, że spędził tam chwilę, a nie tylko otrzymał informacje potrzebne przed kolejną strzelaniną.
Kontrast z ulicą podkreśla tę intymność. Wewnątrz głosy mogą zestroić się ze sobą; na zewnątrz nieoczekiwane pojawienie się kogoś wymaga natychmiastowej uwagi. Hawks sprawia, że różnicę między tymi przestrzeniami odczuwamy poprzez zachowanie grupy.
Podziw Tarantino staje się zrozumiały właśnie dzięki temu doświadczeniu. Film może oferować świat, do którego chce się wracać, bo jego bohaterowie wciąż są sympatyczni, irytujący lub bliscy sercu, nawet gdy znamy już zakończenie. Ponowne oglądanie nie polega wyłącznie na sprawdzaniu, jak skonstruowano zwrot akcji.
Nie oznacza to jednak, że Hawks rezygnuje z narracyjnej precyzji. Czekanie ma swoje granice, a zagrożenie pozostaje wyraźnie obecne. Równowaga zależy od tego, czy sceny wspólnego życia wpływają na naszą troskę o grupę. Gdyby takie chwile można było dowolnie wymieniać, późniejsze niebezpieczeństwo straciłoby część swojej siły.
Western kończy się obrazem tymczasowej wspólnoty, która nauczyła się działać razem. Jej członkowie nie stają się tacy sami i nie przestają się spierać. Możliwość dalszego trwania razem wynika z tego, że przekonali się, iż mogą na sobie polegać. Ta zażyłość tłumaczy, dlaczego dla widza takiego jak Tarantino powrót do Rio Bravo może przypominać wizytę, a nie powtórkę.
Zobacz wybór reżyserów i aktorów podziwianych przez Tarantino.
Zobacz wszystkie artykuły w Filmowcy i aktorzy, których podziwia Quentin Tarantino
