Podziw Quentina Tarantino dla Pedra Almodóvara znajduje potwierdzenie w jego wypowiedziach z różnych lat. „Matador” zajmuje ważne miejsce w tej relacji, a „Złe wychowanie” było filmem, który Tarantino wyróżnił w San Sebastián w 2009 roku.
Dwie wypowiedzi, które nie tworzą jednego rankingu
18 września 2009 roku agencja EFE relacjonowała z festiwalu w San Sebastián pochwały Tarantino pod adresem Almodóvara. Amerykański reżyser zaliczył go do grona najwybitniejszych twórców filmowych dwóch poprzednich dekad i wskazał „Złe wychowanie” jako swój ulubiony film. Wypowiedź ta odnosi się do filmografii, która nie obejmowała jeszcze późniejszych dzieł, takich jak „Julieta” czy „Ból i blask”; nie należy jej odczytywać jako oceny uwzględniającej już te filmy.
W kwietniu 2023 roku, w rozmowie z Jacinto Antónem dla „El País”, Tarantino wyjaśnił swój entuzjazm dla „Matadora”. Podkreślił, że bardzo ceni ten film, nie twierdząc jednak, że jest on najlepszym dziełem Almodóvara. Połączył jego oddziaływanie ze swobodą ekspresji, której brakowało mu w Hollywood lat osiemdziesiątych. To komentarz o spotkaniu widza z konkretnym dziełem.
Obie wypowiedzi pozwalają mówić o trwałym podziwie. Nie uprawniają jednak do wymyślania pełnej listy ulubionych filmów ani do przypisywania Tarantinowi równie silnego entuzjazmu wobec każdego pełnometrażowego filmu hiszpańskiego reżysera. Pozwalają też uniknąć pozornej sprzeczności: wskazanie jednego filmu jako ulubionego przy jakiejś okazji nie wyklucza docenienia przy innej okazji szczególnych walorów innego dzieła.
Co „Matador” oferuje kinofilowi
„Matador” z 1986 roku łączy świat walk byków z pożądaniem i śmiercią. Zestawienie obrazów przemocy i seksualnego podniecenia może budzić dyskomfort, ponieważ nie zapewnia widzowi stabilnego dystansu, z którego mógłby je oglądać. Komentarz Tarantino o śmiałości filmu można rozumieć właśnie w tym kontekście — prowokacja wynika tu ze sposobu łączenia elementów i z miejsca, jakie wyznaczono wobec nich publiczności.
Film zmienia także ton, w jakim przedstawia skrajne sytuacje. Postać może przeżywać coś jako tragedię, podczas gdy otoczenie nadaje temu groteskowy lub komiczny wymiar. Takie współistnienie utrudnia przyjęcie jednej, jednoznacznej reakcji emocjonalnej. Analiza dzieła pokazuje, dlaczego sprowadzanie go wyłącznie do thrillera albo czarnej komedii byłoby uproszczeniem.
W tym połączeniu kluczową rolę odgrywa spojrzenie. Bohaterowie mogą patrzeć na ciało, obraz lub gest tak, jakby kryła się w nich obietnica niedostrzegana przez inną osobę. Pożądanie zmienia to, co uznają za istotne. Inscenizacja pozwala widzowi dostrzec tę intensywność, nie zmuszając go do jej podzielania. Napięcie między tymi dwiema perspektywami jest jednym ze źródeł dyskomfortu, jaki wywołuje „Matador”.
Porównanie z Tarantino jest interesujące ze względu na swobodę w operowaniu tonem. W obu tych kinowych światach widz może przejść od śmiechu do niepokoju bez formalnego zapowiedzenia zmiany. To pokrewieństwo można badać na podstawie filmów; nie dowodzi ono, że każde rozwiązanie zastosowane przez Amerykanina wywodzi się od Almodóvara ani że sam „Matador” wyjaśnia jego styl.
Warto zachować także świadomość różnic. Świat Almodóvara kształtują właściwe mu tematy: pożądanie, tożsamość, relacje rodzinne i przedstawianie rzeczywistości. Sprowadzenie go do zbioru skrajnych obrazów, które inny reżyser mógłby wykorzystać, przesuwa punkt ciężkości jego filmów. Twórczość Almodóvara nie musi być uznawana za prekursorską wobec „Pulp Fiction”, by miała znaczenie w tej rozmowie.
„Złe wychowanie” i konstruowanie opowieści
Film z 2004 roku wnosi do tego pokrewieństwa kolejny wymiar: trudność w oddzieleniu wspomnienia, tekstu i wersji przeszłości, którą ktoś próbuje narzucić. Bohaterowie nie przekazują widzowi tych samych informacji w tym samym czasie. Opowieść może być wyznaniem, narzędziem uwodzenia albo sposobem na uzyskanie czegoś od rozmówcy.
Taki sposób działania sprawia, że opowiadanie ma konsekwencje dla samej akcji. Opowiedzenie historii nie oznacza przerwania filmu, by wyjaśnić wcześniejsze wydarzenia; zmienia relacje między bohaterami i zmusza do ponownego przemyślenia tego, co wydawało się już wiadome. To uwaga na temat struktury filmu, a nie szczegółowe odtworzenie fabuły, której Tarantino nie przedstawił w krótkiej wypowiedzi z 2009 roku.
Obecność kina w samej opowieści dodaje kolejną warstwę: przedstawianie czegoś pozwala zmieniać imiona, rozdzielać role i decydować o tym, co stanie się widoczne. Rekonstrukcja może jednocześnie zachowywać doświadczenie i je zniekształcać. Ta dwuznaczność sprawia, że narracyjna siła „Złego wychowania” wykracza poza prostą serię zaskoczeń; każda wersja wpływa na tych, którzy próbują kontrolować swoją przeszłość lub czerpać z niej korzyści.
Podziw między twórcami jest ciekawszy, gdy uwzględnia różnice między poszczególnymi poziomami wypowiedzi. Doniesienie prasowe odnotowuje preferencję, wywiad pozwala doprecyzować jej powód, a analiza filmów może wskazywać dodatkowe powiązania — pod warunkiem że zostaną przedstawione jako interpretacja krytyczna. Mieszanie tych poziomów prowadziłoby do przypisywania reżyserowi komentarzy, które należą do osoby piszącej o nim.
Almodóvar jawi się więc jako filmowy rozmówca, którego twórczość Tarantino publicznie doceniał, podając możliwe do zweryfikowania przykłady i daty. „Matador” pozwala mówić o śmiałości i łączeniu tonów, a „Złe wychowanie” — o wyborze wyrażonym podczas festiwalu. Żadna z tych wzmianek nie wymaga tworzenia rzekomo ostatecznej hierarchii ani opowieści o prywatnej przyjaźni, której te wypowiedzi nie dokumentują.
Poznaj wybór reżyserów i aktorów podziwianych przez Tarantino.
Zobacz wszystkie artykuły w Filmowcy i aktorzy, których podziwia Quentin Tarantino
