„Doskonałe” filmy Tarantino i zastrzeżenie dotyczące Dzikiej bandy

Znana lista powstała podczas telewizyjnej rozmowy o książce „Spekulacje o kinie”. Znalazły się na niej horrory, komedie, filmy przygodowe i westerny, a także jeden wyjątek, który sam Tarantino postanowił opatrzyć zastrzeżeniem.

Rozmowa z października 2022 roku, a nie powszechne głosowanie

Podczas wizyty w programie Jimmy Kimmel Live 27 października 2022 roku Tarantino opowiadał o filmach, które uważał za doskonałe. Pytanie dotyczyło „Teksańskiej masakry piłą mechaniczną” Tobe’a Hoopera. W rozmowie pojawiły się również „Szczęki”, „Egzorcysta”, „Annie Hall”, „Młody Frankenstein”, „Powrót do przyszłości” i „Dzika banda”. To tytuły wymienione w tym kontekście, a nie zwycięzcy ankiety zorganizowanej po to, by ustalić ostateczny kanon.

Określenie „doskonały” wiązało się z siłą dzieła, która może przemówić nawet do kogoś o odmiennym guście. Nie oznacza to obietnicy, że w filmie nie ma żadnego błędu ciągłości, ani stwierdzenia, że wszyscy powinni lubić te same filmy. Tarantino formułował krytyczną ocenę, z naciskiem i przybliżeniami charakterystycznymi dla wywiadu w programie rozrywkowym.

Skrócone listy często pomijają dwa zastrzeżenia. „Młody Frankenstein” pojawia się jako wybór, który Tarantino potrafił zrozumieć, gdyby ktoś go zaproponował. W przypadku „Dzikiej bandy” pada wyraźne zastrzeżenie: jej niedoskonałości są częścią jej wielkości. Sprowadzenie rozmowy do siedmiu jednakowych certyfikatów bezbłędności zaciera właśnie różnice, które reżyser wprowadził w swojej odpowiedzi.

Nie ustalono też rankingu od pierwszego do siódmego miejsca. Kolejność w rozmowie wynika z przywoływanych skojarzeń i zadawanych pytań, niekoniecznie z hierarchii. Dla kogoś, kto szuka filmów do obejrzenia, ten wybór stanowi użyteczny przegląd bardzo różnych sposobów osiągania efektu filmowego. Różnorodność jest ciekawsza niż wymyślona punktacja.

Horror, komedia i przygoda wywołują różne efekty

„Teksańska masakra piłą mechaniczną” buduje doświadczenie dezorientacji i fizycznego zagrożenia. Jej siła nie zależy od wyjaśnienia każdego aspektu przedstawionego świata. Przestrzenie, dźwięki i powracające obrazy sprawiają, że widz odczuwa wrogość tego świata. Analizowanie skuteczności tych zabiegów nie wymaga podzielania wszystkich interpretacji filmu ani przypisywania Tarantino każdej uwagi formalnej.

„Egzorcysta” rozwija się w inny sposób. Niepokój wkracza do przestrzeni domowej i zmusza różne postacie do szukania wyjaśnienia. Połączenie dramatu rodzinnego z horrorem sprawia, że to, co nadprzyrodzone, ma konkretne konsekwencje emocjonalne. Zagrożenie nie sprowadza się do widowiska efektów: wpływa na relacje i przekonania, które film zdążył już nam przybliżyć.

Obrona filmu „Szczęki” przez Tarantino wpisuje się w jego podziw dla kina popularnego, które potrafi budować wspólne doświadczenie. Film Spielberga łączy wyraźne zagrożenie z konfliktami między ludźmi, którzy muszą na nie zareagować. Oczekiwanie, niepełne informacje i relacje między bohaterami podtrzymują zainteresowanie równie mocno jak ataki.

„Annie Hall” i „Młody Frankenstein” pokazują, że rozmowa nie ogranicza się do opowieści pełnych przemocy. Pierwszy film czyni z sentymentalnych wspomnień i sposobu ich opowiadania część komedii. Drugi czerpie z tradycji wizualnej i narracyjnej, którą potrafi parodiować, jednocześnie tworząc własne postacie i sytuacje. Humor wymaga precyzji, choć jego efekty różnią się od tych, które wywołuje napięcie. W „Annie Hall” zmiana kolejności wspomnień modyfikuje relację z miłosnym doświadczeniem: narrator wraca do niego, podważa je i przedstawia z dystansu, który również staje się częścią żartu.

„Powrót do przyszłości” i wyjątek w postaci „Dzikiej bandy”

„Powrót do przyszłości” to przykład wyraźnych związków między przygotowaniem a konsekwencją. Przedmioty, wypowiedzi i sytuacje nabierają nowego znaczenia, gdy zmienia się perspektywa czasowa. Widz może dostrzegać powiązania, a przygoda nie przestaje toczyć się naprzód. Mechanizm narracyjny jest szczególnie widoczny, ponieważ film zachęca do zapamiętywania pozornie nieistotnych szczegółów i obserwowania, jak powracają w zmienionej postaci.

Ta precyzja nie oznacza, że całe doświadczenie sprowadza się do rozwiązania łamigłówki. Sytuacja Marty’ego wpływa na więzi rodzinne i na obraz, jaki ma o swoich rodzicach. Podróż w czasie pozwala połączyć poczucie pilności, komedię i intymność. Konstrukcja działa dlatego, że reguły łączą się z emocjami, a nie dlatego, że abstrakcyjne wyjaśnienie podróży w czasie dominuje w każdej scenie.

„Dzika banda”, film z 1969 roku w reżyserii Sama Peckinpaha, przedstawia inne pojmowanie doskonałości. Dzieło może zawierać szorstkość, przesadę lub brak równowagi, a mimo to zachować siłę, której nie da się sprowadzić do listy wad. Zastrzeżenie Tarantino jest cenne właśnie dlatego, że dopuszcza taką możliwość w rozmowie o doskonałości. To pojęcie przestaje oznaczać jednolitą nieskazitelność.

Te filmy pozwalają porównywać doświadczenia, zamiast narzucać jeden gust. Niektóre skupiają energię na zagrożeniu, inne na szybkości dialogów, pamięci, przygodzie lub rozpadzie grupy. Wybór z 2022 roku dokumentuje konkretną wypowiedź Tarantino i otwiera drogę do poznania tych różnych sposobów tworzenia kina. Zachowanie niuansów rozmowy pozwala czerpać z niej przyjemność, nie zmieniając spontanicznej odpowiedzi w zamkniętą doktrynę.

Wróć do filmów polecanych przez Tarantino.

Zobacz wszystkie artykuły w Filmy polecane przez Tarantino: źródła i wybory