Surowa ocena Hollywood lat 80. przez Tarantino nie oznacza, że odrzuca wszystkie filmy z tego okresu. „Wybuch”, „Coś” i „Powrót do przyszłości” to trzy udokumentowane i bardzo różne punkty odniesienia, które pozwalają przyjrzeć się dekadzie, o której reżyser wypowiada się ze szczególną stanowczością.
Krytykowana dekada, w której nie brakowało ulubionych filmów
W listopadzie 2022 roku NME przytoczyło wypowiedzi Tarantino z podcastu Video Archives na temat lat 80. jako jednego z najmniej cenionych przez niego okresów w historii Hollywood. Była to ogólna ocena wyrażona podczas rozmowy o kinie, a nie stwierdzenie, że w tamtych latach nie powstał żaden wartościowy film.
Potwierdzają to pochwały pod adresem konkretnych dzieł. Jedna dekada obejmuje zbyt różne branże, gatunki i kariery, by sprowadzić ją do jednego nurtu. W samym Hollywood mogą współistnieć tragiczny thriller, horror i familijna przygodówka. Trzy filmy z tego zestawienia należą do tego obszaru, a reżyser wypowiadał się o nich w sposób, który można wskazać w źródłach.
Porównanie z jego preferencjami dotyczącymi kina lat 70. pozwala dostrzec zmianę wrażliwości, ale nie wymaga przedstawiania historii kina jako jednolitego upadku. Najciekawsze jest odkrycie, które filmy wyłamują się z jego negatywnej oceny tego okresu i jakie doświadczenie oferuje każdy z nich.
Nie należy też nazywać tego zestawienia rankingiem. Wypowiedzi pochodzą z różnych momentów i nie ustanawiają kolejności między tytułami. To, że jeden z nich pojawia się tu jako pierwszy, wynika z układu tekstu, a nie z przypisywanej Tarantino tajemnej hierarchii.
„Wybuch” i „Coś”: dwa sposoby na utratę zaufania
„Wybuch” Briana De Palmy miał premierę w 1981 roku. W eseju Michaela Sragowa opublikowanym przez Criterion w 2011 roku przytoczono pochwałę Tarantino dotyczącą ostatniego zbliżenia na Travoltę. To wystarczający powód, by zaliczyć film do jego ulubionych dzieł tej dekady. Więcej o związku z twórczością Briana De Palmy można przeczytać w jego profilu.
Film zmienia nagranie w problem poznawczy. Uważne słuchanie może ujawnić zbrodnię, ale znalezienie dowodu nie gwarantuje, że uda się zmienić publiczną wersję wydarzeń. Widz śledzi dochodzenie, którego techniczny urok wiąże się z bezbronnością zaangażowanych w nie osób.
Jako wprowadzenie do kina lat 80. „Wybuch” pokazuje, że dopracowana strona wizualna nie musi oznaczać optymizmu. Artyzm może służyć budowaniu tragedii. Film bada przepaść między możliwością rejestrowania świata a posiadaniem wystarczającej władzy, by na niego wpływać.
„Coś” Johna Carpentera trafiło do kin w 1982 roku. W styczniu 2016 roku Tarantino powiedział magazynowi Time Out, jak ważny był ten film dla „Wściekłych psów” i „Nienawistnej ósemki”. Udokumentowane podobieństwo dotyczy suspensu i podejrzliwości w odizolowanej grupie, a nie tylko obecności Kurta Russella w obu filmografiach.
Tutaj niepewność dotyczy ludzkiego ciała. Ktoś z grupy może przestać być rozpoznawalny jako jej członek, mimo że nadal wygląda tak samo. Fabuła zmusza do interpretowania zachowań i sprawia, że konieczność współpracy staje się ryzykowna. Napięcie rodzi pytanie, którego nie sposób całkowicie rozstrzygnąć żadną praktyczną decyzją: kogo nadal można uznać za członka grupy?
Oba filmy zestawione ze sobą stawiają różne problemy związane z zaufaniem. W jednym dowód zagraża oficjalnej wersji wydarzeń, w drugim sprawdzenie czyjejś tożsamości może narazić wszystkich na niebezpieczeństwo. To porównanie wynika z analizy filmów. Nie oznacza, że Tarantino połączył je w ramach jednej teorii na temat tej dekady.
„Powrót do przyszłości” i przyjemność płynąca z precyzyjnej konstrukcji
W rozmowie z Jimmym Kimmelem w październiku 2022 roku Tarantino wymienił „Powrót do przyszłości” jako przykład filmu, który uważa za doskonały. NME przytoczyło tę wypowiedź. Pochwała wprowadza odmienny ton: przygodowy film Roberta Zemeckisa z 1985 roku łączy humor, rodzinne emocje i przemyślaną konstrukcję fabuły, która wynagradza uwagę widza.
Podróż w czasie sprawia, że drobne działanie może mieć konsekwencje w dwóch momentach historii. Przedmiot, zdanie lub zachowanie mogą powrócić w innym znaczeniu. Widz poznaje zasady i czerpie przyjemność z przewidywania ich skutków. Precyzja nie polega na tym, że wszystko jest skomplikowane, lecz na tym, że elementy są ze sobą powiązane w sposób, który można śledzić.
Film łączy też niezwykły problem z łatwymi do zrozumienia pragnieniami. Marty musi wrócić do swoich czasów, ale żeby tego dokonać, musi wpłynąć na życie rodziców, zanim stali się osobami, które zna. Mechanizm science fiction pozwala spojrzeć na rodzinę z nieoczekiwanej perspektywy.
Kontrast z „Wybuchem” i „Cosiem” pokazuje, jak różnorodne są te wyjątki. To nie trzy dzieła utrzymane w tym samym tonie ani przedstawiające tę samą wizję świata. Łączy je umiejętność budowania intensywnych doświadczeń za pomocą jasnych reguł, uwzględnienia perspektywy widza i dramatycznych konsekwencji, które nie zależą wyłącznie od efektownej strony wizualnej.
To zestawienie oferuje trzy konkretne punkty wejścia: wsłuchanie się w obraz, nieufność wobec pozorów i śledzenie konsekwencji zmiany w czasie. Każdy z tych filmów pokazuje, dlaczego negatywna ocena epoki może współistnieć z trwałym zachwytem nad dziełami, które powstały właśnie w jej obrębie.
Zobacz zestawienie filmów polecanych przez Tarantino.
Zobacz wszystkie artykuły w Filmy polecane przez Tarantino: źródła i wybory
