Kino lat 60. cenione przez Tarantino: ucieczka i western

Wielka ucieczka, Dobry, zły i brzydki oraz Dzika banda to trzy propozycje z kina lat 60., które wyróżnił Tarantino. Zestawienie obejmuje przygodę zespołową i western, a wypowiedzi zostały umieszczone w odpowiednim kontekście — nie przedstawia ich jako rankingu całej dekady.

Wielka ucieczka: przedsięwzięcie, które wymaga wielu bohaterów

Wielka ucieczka z 1963 roku i Dobry, zły i brzydki z 1966 roku znalazły się w zestawieniu Tarantino dla „Sight and Sound” z 2012 roku. To konkretne wybory w ramach określonej ankiety. Ich obecność pozwala polecać te filmy jako część jego filmowej pasji, choć na liście nie ma obszernego wyjaśnienia każdej decyzji.

Film Johna Sturgesa przedstawia ucieczkę jako wspólne przedsięwzięcie. Zainteresowanie widza nie zależy wyłącznie od tego, czy komuś uda się wydostać. Trzeba zdobyć materiały, rozdzielić zadania, ukrywać postępy i koordynować działania różnych osób. Plan nadaje filmowi strukturę, którą widz może zrozumieć i śledzić.

Obsada pomaga zachować tę przejrzystość. Każda postać ma swoją rolę, temperament i umiejętności, dzięki którym można ją rozpoznać w dużej grupie. Gwiazda taka jak Steve McQueen zachowuje wyjątkową charyzmę, ale przygoda potrzebuje także tych, którzy coś produkują, kopią, pilnują lub przygotowują dokumenty. Film pokazuje, ile pracy wymaga widowiskowa akcja.

Powtarzające się rutynowe czynności budują poczucie znajomości. Widz poznaje miejsca i przeszkody, dzięki czemu nawet niewielka zmiana może nabrać znaczenia. To przygotowanie pozwala zwiększać napięcie bez konieczności ponownego objaśniania zasad w każdej scenie. Zwykłe zadanie staje się pilne, gdy kończy się zapas czasu.

W krytycznym ujęciu Wielka ucieczka to przykład kina popularnego, które docenia wspólnotę i organizację. Jej atrakcyjność nie wymaga jednoznacznie triumfalnego zakończenia. Przygoda może budzić entuzjazm, a zarazem pozostawiać ciężar straty — dzięki temu nie da się jej sprowadzić do serii wyczynów bez żadnych konsekwencji.

Dobry, zły i brzydki: trzy interesy w samym środku wojny

Film Sergia Leonego umieszcza poszukiwanie pieniędzy w realiach wojny secesyjnej. Bohaterowie przemierzają obszar ogarnięty zbiorowym konfliktem, ale nie stają się jego heroicznymi reprezentantami. Ich doraźne potrzeby mogą wydawać się błahe wobec napotykanych zniszczeń, a jednak nadal kierują ich decyzjami.

Kontrast skali jest jednym ze źródeł siły filmu. Rozległy krajobraz lub tłum ustępują miejsca twarzy obserwowanej z niezwykłą uwagą. Spojrzenie może mieć tu takie samo znaczenie jak fizyczny ruch. Widz uczy się czekać i odczytywać drobne sygnały, zanim padnie strzał.

Relacja między trzema mężczyznami nie pozwala na pełną stabilizację sojuszy. Współpraca może być chwilową koniecznością, a nie dowodem przyjaźni. Humor często wynika z tej irytującej zależności: ktoś musi utrzymać przy życiu osobę, której najchętniej by się pozbył.

Muzyka Morricone podkreśla ceremonialny charakter niektórych scen, nie odbierając im materialności. Są tu zmęczone ciała, głód, kurz i chciwość. Połączenie wzniosłości z nędzą sprawia, że western jest zarazem widowiskiem i rewizją nieskazitelnego wizerunku bohatera.

Obecność filmu w ankiecie Tarantino nie oznacza, że całe europejskie kino lat 60. można uznać za jeden wpływ. Leone reprezentuje określoną tradycję i rozpoznawalny sposób pracy z gatunkiem. Aby zbudować pełniejszą mapę kontynentu, potrzebne byłyby inne wybory i wypowiedzi, a nie automatyczne rozszerzanie tego entuzjazmu.

Dzika banda i kres pewnego sposobu życia

Dzika banda Sama Peckinpaha miała premierę w 1969 roku. Tarantino wspomniał o niej w programie Jimmy Kimmel Live w październiku 2022 roku, mówiąc o filmach o niemal niezaprzeczalnej sile, choć przyznał, że pod względem technicznym nie jest doskonała. Pochwała odnosi się do tej wypowiedzi i nie należy jej mylić z głosowaniem na najlepsze westerny lat 60.

Film skupia się na starzejącej się grupie, która próbuje przetrwać, stosując zasady, które przestają wystarczać. Lojalność wciąż ma swój urok, ale współistnieje z oportunizmem i brutalnością. Widz może zainteresować się tymi mężczyznami, nie będąc zobowiązanym do aprobaty wszystkiego, co robią.

Przemoc sprawia, że czas walki staje się poszatkowany i boleśnie odczuwalny. Połączenie różnych prędkości i skal nie pozwala oglądać akcji jak zwykłej, czystej wymiany ciosów między dwoma obozami. Widowisko może fascynować, a jednocześnie ukazywać zniszczenie, które kryje się w tej fascynacji.

Porównanie tych trzech tytułów pozwala prześledzić pewną przemianę, nie udając, że dekada rozwijała się linearnie. Wielka ucieczka porządkuje wspólne przedsięwzięcie; u Leonego sojusze stają się niestabilne; Peckinpah przygląda się grupie, której kodeks zbliża się do granicy. To różnice między konkretnymi filmami, a nie obowiązkowe etapy, przez które przechodziło całe kino.

Te filmy stawiają też pytania, które powrócą w kinie lat 70. cenionym przez Tarantino: jaką cenę ma przetrwanie, jak bardzo można ufać grupie i co się dzieje, gdy bohater przestaje pasować do swojego świata. Tytuły zachowują swoją wyjątkowość właśnie dlatego, że odpowiadają na te pytania na różne sposoby.

Sprawdź zestawienie filmów polecanych przez Tarantino.

Zobacz wszystkie artykuły w Filmy polecane przez Tarantino: źródła i wybory