Czerwona suknia sprawia, że Shosanna wyróżnia się wśród gości premiery. Taką funkcję potwierdzają wyjaśnienia kostiumografki; skojarzenia z krwią, pożądaniem czy zemstą należą do interpretacji obrazu.
Udokumentowany powód wyboru czerwieni
Kostiumy do filmu „Bękarty wojny” zaprojektowała Anna B. Sheppard. W wywiadzie dla Clothes on Film wyjaśniła, że strój Shosanny na premierę początkowo miał być krótką czarną sukienką. Zmieniła zdanie, ponieważ nie chciała, by postać zniknęła wizualnie wśród pozostałych gości, szczególnie w ostatnim dniu jej życia w opowieści.
Ta informacja stanowi trafniejszy punkt wyjścia niż przypisywanie czerwieni jednego, niezmiennego znaczenia. Czerwień pełni funkcję sygnalizującą widoczność i obecność. Pozwala odróżnić Shosannę podczas wydarzenia pełnego mundurów, ciemnych garniturów i wieczorowych sukien. Decyzja dotyczy tego, jak postać będzie wyglądać na tle innych, a także wrażenia, jakie wywołuje sama sukienka.
Kostiumografka powiązała tę zmianę również z bardziej kobiecym wyglądem, kontrastującym z codziennym strojem bohaterki. Przez większą część filmowej historii Shosanna ubiera się praktycznie i nie stara się przyciągać spojrzeń. Premiera wprowadza inny sposób prezentacji. Ta przemiana jest czytelna, ponieważ widz może porównać ją z wcześniejszym wyglądem bohaterki.
Nie należy traktować sukienki jako dowodu na to, że Shosanna chce przypodobać się gościom. Strój stosowny do ceremonii może pozwolić zająć w niej miejsce, nie oznaczając utożsamienia się z jej celem. Film zachowuje ten dystans: nazistowska publiczność widzi właścicielkę kina przygotowaną na galę, a widz zna jej zamiar, który zmienia znaczenie tego samego wyglądu.
Czerwień, czerń i przygotowania przed lustrem
Zestawienie sukni z czarnymi elementami okalającymi twarz pozwala odczytać ten strój jako kontrast. Czerwień przyciąga uwagę do ciała, a woalka tworzy warstwę, która częściowo oddziela twarz od cudzych spojrzeń. Takie zestawienie może jednocześnie sugerować odsłonięcie i powściągliwość. Interpretacja zależy od sposobu przedstawienia tych elementów w scenie, a nie od ustalonego słownika barw.
Czerń może kojarzyć się z żałobą, a czerwień z krwią, pożądaniem lub niebezpieczeństwem, ale żadne z tych skojarzeń nie wyczerpuje znaczenia obrazu. Shosanna straciła rodzinę, przygotowuje akt przemocy i bierze udział w wydarzeniu towarzyskim. Kostium może jednocześnie odsyłać do wielu aspektów. Sprowadzenie go do formuły „czerwień równa się zemście” pozbawiłoby go części tej niejednoznaczności.
Przygotowania przed lustrem sprawiają, że strojenie się staje czynnością wymagającą czasu. Gesty nakładania makijażu i poprawiania wyglądu pozwalają dostrzec skupienie na tym, co wydarzy się później. Bohaterka tworzy swój wizerunek, zanim pokaże się publiczności. Ubranie jest częścią tego procesu, ale współtworzą go również montaż, muzyka i gra Mélanie Laurent.
Lustro wprowadza podwojenie obrazu i pokazuje Shosannę, która sama na siebie patrzy. Nie jest jedynie ozdobnym przedmiotem służącym upiększeniu pokoju: pozwala bohaterce zmierzyć się z wybranym przez siebie wyglądem. Widz ogląda kobietę, a zarazem jej stosunek do wizerunku, który właśnie tworzy. Dzięki temu kostium staje się częścią aktu decyzyjnego.
Obraz, który zachowuje siłę poza galą
Suknia zachowuje swój kolor, gdy akcja przenosi się do pracy i zagrożeń w kabinie projekcyjnej. Dzięki temu strój nie ogranicza się do efektownego wejścia. Towarzyszy Shosannie w technicznym pomieszczeniu, gdzie kontrastuje z aparaturą projekcyjną i pilnością tego, co bohaterka musi zrobić. Gala i jej praca pozostają obecne na tym samym ciele.
Kolor oddziałuje również na obraz poprzez oświetlenie. Robert Richardson, opisując pracę na planie w magazynie American Cinematographer, wspomniał o czerwonych refleksach światła odbijających się od sukni podczas spotkania w kabinie projekcyjnej. Ten szczegół należy do kwestii operatorskich i trzeba go odróżnić od interpretacji symbolicznej. Tkanina wpływa na światło padające na znajdujące się obok postacie, a zarazem wnosi do obrazu własny kolor.
Relację między suknią a otaczającymi ją nazistowskimi flagami można odczytać jako opozycję opartą na podobieństwie kolorystycznym. Wspólna czerwień nie oznacza wspólnych intencji. Film może umieścić Shosannę w tej samej gamie barw, która dominuje podczas ceremonii, a wiedza o jej planie pozwala zmienić znaczenie tej bliskości. Kolor uczestniczy w wizualnym starciu, którego nie trzeba objaśniać w dialogach.
Historia Shosanny Dreyfus nadaje kontekst tej decyzji dotyczącej wyglądu. Młoda kobieta, która przetrwała, ukrywając swoje nazwisko, przygotowuje działanie, dzięki któremu ujawni swoją tożsamość. Jej suknia należy do chwili, w której decyduje się pokazać, choć goście wciąż nie wiedzą, kim jest. Taka interpretacja wynika z przebiegu fabuły i nie należy przypisywać jej jako dosłownej deklaracji kostiumografki.
Analiza kostiumu i tożsamości postaci pozwala szerzej przyjrzeć się związkom między ubraniem, rolą społeczną i grą aktorską. W tym przypadku siła sukni wynika z konkretnej, udokumentowanej decyzji — sprawić, by Shosanna była widoczna — oraz ze skojarzeń, które film wokół niej buduje. Strój zachowuje praktyczną funkcję w inscenizacji, a jednocześnie dopuszcza interpretacje zmieniające się wraz z miejscem, światłem i wiedzą widza.
Wróć do przewodnika po filmie „Bękarty wojny”.
Zobacz wszystkie artykuły w Bękarty wojny: język, kino i zemsta w okupowanej Francji
