Scenariusz „Bękartów wojny” powstawał przez długi czas, ale Tarantino wyjaśnił, że nie pisał go nieprzerwanie przez dekadę. Historia rozrosła się i przybrała ostateczny kształt, gdy skupił ją wokół premiery nazistowskiego filmu.
Dekada powstawania z przerwami
Quentin Tarantino datował początek projektu na okres po „Jackie Brown”, czyli na 1998 rok. W wywiadzie z 2009 roku wyjaśnił, że przez pierwsze lata intensywnie nad nim pracował, historia nadmiernie się rozrosła, a on ostatecznie odłożył ją na bok, by zająć się „Kill Bill”. To sformułowanie ma znaczenie: okres między początkiem prac a premierą filmu nie oznacza dziesięciu lat codziennego pisania. Obejmuje etapy rozwijania projektu, przerwy i powroty do pracy, a także inne przedsięwzięcia filmowe.
Rozróżnienie między powstawaniem projektu a nieprzerwaną pracą nad tekstem pomaga zrozumieć opisany przez Tarantino problem. Nie brakowało mu koniecznie postaci ani scen. Miał tyle materiału, że dzieło przestawało mieścić się w formie pełnometrażowego filmu. Projekt może utknąć z powodu nadmiaru możliwości: każda nowa historia otwiera kolejne relacje, wcześniejsze wydarzenia i epizody, które domagają się miejsca. Wtedy wyzwaniem przestaje być wymyślanie, a staje się nim wybór i nadanie kierunku temu, co już powstało.
Współpracownicy wspominają wspólne czytanie scen w różnych momentach tych lat. Nie oznacza to, że istniała ostateczna wersja gotowa do realizacji, która pozostała niezmieniona aż do 2008 roku. Pokazuje natomiast, że projekt wciąż był obecny w wyobraźni reżysera, choć zmieniała się jego forma. Scena przedstawiona znajomym lub producentom może przetrwać, ulec zmianie albo zniknąć. Na podstawie samego gotowego filmu nie da się odtworzyć wszystkich etapów pośrednich.
Nie warto też przypisywać każdemu zastojowi dokładnej daty ani tłumaczyć przerw jednym psychologicznym powodem. Tarantino opisał problem z długością i strukturą, ale nie uprawnia to do uzupełniania nieistniejącego dziennika twórczego. Przydatna chronologia opiera się na sprawdzalnych punktach: początku prac po „Jackie Brown”, skierowaniu uwagi ku innym projektom oraz powrocie, który doprowadził do scenariusza produkcyjnego. Pomiędzy nimi trwała praca, której nie da się sprowadzić do liczby stron napisanych w ciągu roku.
Możliwość realizacji miniserialu
Rozmiar materiału skłonił do rozważenia miniserialu, pojawił się też pomysł opracowania go w formie powieści. Te opcje pokazują poszukiwanie odpowiedniej formy, a nie istnienie ukończonej produkcji telewizyjnej, którą później anulowano. Nie należy sobie wyobrażać nakręconych odcinków, zakontraktowanej obsady ani sezonu gotowego do emisji. Alternatywny format był częścią prac nad projektem i tak właśnie należy go opisywać.
Miniserial pozwoliłby zachować więcej historii i szerzej się między nimi przemieszczać. Pełnometrażowy film wymagał innego rodzaju selekcji. To pomaga zrozumieć, dlaczego znalezienie sytuacji łączącej wątki narracyjne okazało się bardziej przydatne niż samo skracanie scen. Ograniczenie czasu trwania nie zawsze rozwiązuje problem rozproszonej struktury. Potrzebne jest wydarzenie, ku któremu mogą zmierzać postacie, które dotąd mogłyby tworzyć odrębne opowieści.
Opisując proces twórczy, Tarantino wskazał, że historia została na nowo zorganizowana wokół filmu propagandowego i jego premiery. Pomysł ten wyznacza wspólny cel dla Bękartów i Shosanny, nie wymagając, by od początku łączył ich jeden plan. Kino może zgromadzić cele operacji w jednym miejscu, narzucić harmonogram i skupić akcję na ograniczonej przestrzeni. Powstaje struktura, która zachowuje różne perspektywy i prowadzi je ku konkretnemu wydarzeniu.
To rozwiązanie sprawia również, że zamiłowanie do kina staje się funkcjonalnym elementem fabuły. Wiedza o branży, zawodowe tożsamości i praktyczne funkcjonowanie sali kinowej przestają być wyłącznie kulturowymi odniesieniami. Mogą wpływać na decyzje postaci. Pomaga to wyjaśnić, dlaczego gotowy film nie ogranicza się do serii militarnych rajdów, choć zachowuje tytuł i kilka elementów pierwotnego projektu wojennego.
Scenariusz z 2008 roku i ukończony film
Materiały produkcyjne wskazują, że istotną wersję scenariusza ukończono 2 lipca 2008 roku. Następnie szybko rozpoczęto przygotowania do zdjęć. Ten kamień milowy nie oznacza, że od tamtej pory każde słowo pozostało niezmienione. Scenariusz produkcyjny to dokument roboczy, który może być modyfikowany podczas pracy z obsadą, w lokacjach, na planie i w montażowni. Sama data nie sprawia, że wszystkie teksty krążące pod tym samym tytułem są jedną i tą samą wersją.
To rozróżnienie przydaje się przy porównywaniu scenariusza z wersją kinową. Didaskalia mogą wyjaśniać wydarzenia, o których widz nigdy nie słyszy; scena może zostać usunięta lub skrócona; postać może pojawiać się rzadziej. Żadna z tych różnic nie dowodzi automatycznie ingerencji z zewnątrz ani konfliktu podczas produkcji. Aby przypisać zmianę konkretnej osobie lub przyczynie, potrzebna jest relacja świadka, a nie samo stwierdzenie, że dwie wersje się różnią.
Czas powstawania projektu nie jest też bezpośrednią miarą jakości poszczególnych scen. Niektóre pomysły mogły pochodzić z początku prac, a inne z późniejszej przebudowy. Wartość tego procesu polega na tym, że projekt zyskał formę pozwalającą połączyć postacie, języki i wątki akcji. Film zachowuje podział na rozdziały, ale są one podporządkowane wspólnemu punktowi kulminacyjnemu, a nie po prostu zestawione ze względu na ten sam okres historyczny.
Gdy mówi się, że Tarantino pisał „Bękarty wojny” przez dziesięć lat, jest to skrót myślowy opisujący cały ten proces. Precyzyjne ujęcie odróżnia pomysł rozwijany przez lata od dekady nieprzerwanego pisania. Rozróżnia też rozważany miniserial od wyprodukowanego miniserialu, a ukończony scenariusz od gotowego filmu. To drobne różnice w sformułowaniu, ale zasadniczo zmieniają historię projektu.
Wróć do przewodnika po „Bękartach wojny”.
Zobacz wszystkie artykuły w Bękarty wojny: język, kino i zemsta w okupowanej Francji
