Nazwisko Leonarda DiCapria pojawiło się w kontekście roli Hansa Landy przed rozpoczęciem zdjęć. Późniejsze wyjaśnienia Tarantino pokazują jednak, że sprawa była znacznie mniej zaawansowana, niż sugeruje określenie „prawie go zagrał”.
Możliwość, która nie doprowadziła nawet do spotkania
Leonardo DiCaprio nie nakręcił scen jako Hans Landa ani nie został zastąpiony po znanym publicznie angażu. Jego nazwisko pojawiło się w obiegu podczas przygotowań do filmu „Bękarty wojny”, gdy w 2008 roku prasa informowała o aktorach, którzy mogli dołączyć do projektu. Te doniesienia odzwierciedlają etap poszukiwań, na którym wiele decyzji wciąż pozostawało otwartych. Przedstawianie ich z perspektywy czasu jako ogłoszenia ostatecznego wyboru głównego aktora zmienia stopień pewności tych informacji i myli zainteresowanie z zawodowym zobowiązaniem.
Najbardziej przydatne wyjaśnienie pochodzi od samego Tarantino. W wywiadzie dla „Playboya”, udzielonym mniej więcej w czasie premiery „Django”, wyjaśnił, że DiCaprio interesował się Landą, ale obaj nie spotkali się, by porozmawiać o „Bękartach wojny”. Reżyser dodał, że wymagania językowe sprawiały, iż ta opcja nie wchodziła w grę. Jego relacja nie opisuje nieudanych przesłuchań, zerwania umowy ani odmowy spowodowanej różnicami osobistymi. Mówi o możliwości, która nie rozwinęła się w konkretną współpracę.
Tarantino doprecyzował również powszechnie powtarzane wyjaśnienie dotyczące niemieckiego. Według niego DiCaprio potrafił mówić po niemiecku, podczas gdy postać miała bardzo ważne kwestie po francusku. Twierdzenie, że stracił rolę, bo nie znał ani słowa po niemiecku, upraszcza więc relację reżysera i ją zniekształca. Problem polegał na wiarygodnym zagraniu postaci stworzonej z myślą o kilku językach, długich dialogach i zmianach intencji w filmie, który nie miał sprowadzać różnorodności językowej do wspólnego angielskiego.
Słowo „prawie” kusi, bo zachęca do wyobrażenia sobie alternatywnej wersji filmu. Można go użyć, mówiąc o nazwisku branym pod uwagę, o ile nie dopisuje się do historii etapów, które nigdy nie miały miejsca. Nie ma tu dwóch pełnych kreacji, które można by porównać, ani publicznie dostępnej próby, na podstawie której dałoby się ocenić domniemaną wersję Landy w wykonaniu DiCapria. W istniejącym filmie oglądamy kreację Christopha Waltza; reszta należy do historii castingowych możliwości i wyobraźni widza.
Dlaczego rola wymagała czegoś więcej niż akcentu
Rozmowy Hansa Landy w filmie „Bękarty wojny” sprawiają, że swoboda językowa staje się formą władzy. Na farmie przejście z francuskiego na angielski zmienia to, kto może zrozumieć przesłuchanie. Podczas przyjęcia w kinie włoski pozwala sprawdzić tożsamość, za którą próbują się podawać goście. Niemiecki kształtuje z kolei inne relacje z nazistowskim aparatem władzy. To nie są kwestie, które można stosować zamiennie: każdy język zmienia układ informacji i wymaga od aktora zachowania spójności tej samej postaci.
Kreacja oparta wyłącznie na poprawnej wymowie nie oddawałaby rytmu. Landa zadaje pytania, czeka, żartuje i ogłasza decyzje, nie tracąc niepokojącej uprzejmości. W jednej rozmowie potrafi przejść od pozornej ciekawości do konkretnej groźby. Aktor musi wyraziście pokazać te zmiany, nie pozwalając, by wysiłek związany z posługiwaniem się obcym językiem wysunął się na pierwszy plan. To wymaganie pozwala zrozumieć, dlaczego casting nie polegał jedynie na znalezieniu gwiazdy z przekonującym akcentem.
Tarantino wyjaśnił tę różnicę właśnie w rozmowie z Terrym Grossem w programie „Fresh Air”. Niektórzy kandydaci potrafili swobodnie rozmawiać po angielsku, ale nie umieli uchwycić rytmu i gry słownej tekstu. Odczytanie roli przez Waltza rozwiązało ten problem podczas sceny na farmie. Według reżysera liczyły się zarówno umiejętności aktorskie, jak i językowe: potrzebował, by kwestie brzmiały jak decyzje Landy — z humorem, intencją i wyczuciem czasu — a nie jak szkolny pokaz poprawności.
Nie należy też przedstawiać tego wyboru jako odkrycia aktora bez doświadczenia. Waltz miał już za sobą zawodową karierę, choć dla dużej części amerykańskiej publiczności nie był rozpoznawalną gwiazdą. To, że mówił po niemiecku, odpowiadało założeniom castingu, ale samo w sobie nie tłumaczyło wyniku. Inni aktorzy mieli podobne predyspozycje. Według relacji Tarantino decydujące było to, jak Waltz zagrał scenę i zachował osobowość postaci przy zmianie języka.
Co pozwala sobie wyobrazić to porównanie
Wcześniejsza sława DiCapria wpłynęłaby na oczekiwania części widzów. Natychmiastowe rozpoznanie wielkiej gwiazdy może przywołać wspomnienia jej wcześniejszych ról, zanim nowa postać zdąży się ukształtować. Wielu widzów poznało Waltza bez takiego bagażu skojarzeń. To wiarygodna różnica w odbiorze, a nie dowód na to, że Tarantino odrzucił DiCapria, by zaskoczyć publiczność. Udokumentowane wyjaśnienie dotyczy wymagań roli, a nie tajnej strategii mającej uniknąć skojarzeń z rozpoznawalną gwiazdą.
Nie byłoby też trafne wyobrażanie sobie Landy po prostu jako postaci o temperamencie Calvina Candiego. Późniejsza współpraca Leonarda DiCapria z Tarantino dotyczy innej postaci, innego środowiska społecznego i innego sposobu stosowania przemocy. Porównanie może pomóc dostrzec, jak reżyser pisze antagonistów, którzy dominują w rozmowie, ale nie dowodzi, jak DiCaprio zagrałby tę rolę w 2009 roku. Jedna kreacja nie jest wymienną próbką, na podstawie której można automatycznie odtworzyć inną, nigdy niezrealizowaną.
Historia castingu jest ważna, bo pokazuje, jak głęboko wielojęzyczność wpisano w konstrukcję filmu. Reżyser mógł rozważać znane nazwiska, ale musiał znaleźć aktora, który nada ciągłość scenom rozgrywającym się w bardzo różnych językach. Waltz zapewnił tę ciągłość. Zainteresowanie DiCapria pozostaje wczesną możliwością, podczas gdy opowieści o niedoszłym angażu czy nieudanym przesłuchaniu należą do bardziej dramatycznej wersji anegdoty, której nie potwierdzają dostępne wypowiedzi.
Wróć do przewodnika po filmie „Bękarty wojny”.
Zobacz wszystkie artykuły w Bękarty wojny: język, kino i zemsta w okupowanej Francji
