Jean-Pierre Melville w „Reservoir Dogs”: lojalność, podejrzenia i kino noir

Jean-Pierre Melville był inspiracją, którą Quentin Tarantino wyraźnie wskazał jako wpływ na Reservoir Dogs. Konkretny punkt odniesienia stanowi Le Doulos, którego scenariusz podziwiał. To pokrewieństwo pozwala przyjrzeć się zaufaniu między przestępcami oraz temu, jak opowieść zmienia ocenę bohaterów, ujawniając informacje, których wcześniej brakowało.

W Reservoir Dogs słowo towarzysza może znaczyć więcej niż dostępne wyjaśnienie, ale każdy z członków grupy inaczej pojmuje lojalność. White chroni Orange’a, Pink domaga się przestrzegania zawodowej dyscypliny, a Eddie staje w obronie człowieka, którego zna jeszcze sprzed napadu. Te stanowiska ścierają się w organizacji, która potrzebuje współpracy, a zarazem ogranicza osobistą wiedzę swoich członków o sobie nawzajem.

Francuskie kino noir stanowi kontekst do odczytania tych sprzeczności. Podobieństwo wizualne przestępców ubranych z nonszalancją może być punktem wyjścia do porównania, ale ciekawsza kwestia dotyczy ich zobowiązań. Banda wspólnie wykonuje zadanie, lecz nie oznacza to, że wszyscy kierują się tym samym kryterium, decydując, komu wierzyć, gdy coś idzie nie tak.

Melville i „Le Doulos” jako wyraźnie wskazane inspiracje

W rozmowie z Dennisem Hopperem z 17 marca 1994 roku, zachowanej w transkrypcji w The Quentin Tarantino Archives, Tarantino wskazał Melville’a jako filmowca, który miał największy wpływ konkretnie na Reservoir Dogs. Ta wypowiedź pozwala mówić o uznanym wpływie i ograniczyć go do tego filmu. Nie trzeba wywodzić go wyłącznie z wyglądu przestępców ani z obecności zdrady.

Tarantino podkreślał również scenariusz Le Doulos, który utrzymywał jego emocjonalne zaangażowanie mimo niepewności, a później wyjaśniał, co się wydarzyło. Mówił o tym w wywiadzie Gavina Smitha opublikowanym w Film Comment w lipcu–sierpniu 1994 roku. Film Melville’a z 1962 roku zestawia wątpliwości dotyczące Siliena, granego przez Jean-Paula Belmonda, z położeniem Maurice’a Faugela, w którego wcielił się Serge Reggiani — tak przedstawia go katalog Criterion. Zaufanie jest problemem opowieści, a zarazem więzią między bohaterami.

Udokumentowany podziw dla Jean-Pierre’a Melville’a i francuskiego kina polar kieruje porównanie ku informacjom i ich konsekwencjom. Gest może dopuszczać sprzeczne interpretacje, dopóki brakuje części historii. Jeśli bohater działa, zanim ją pozna, niepewność zdążyła już doprowadzić do podjęcia decyzji. Dramatyczne napięcie rodzi się w tej przerwie między tym, co ktoś sądzi, że wie, a tym, co opowieść pozwoli zrozumieć później.

Banda i różne zobowiązania wynikające z lojalności

White uważa, że jego relacja z Orange’em nakłada na niego zobowiązanie. Ranny uciekał z nim i jest zdany na jego pomoc. Ta bliskość sprawia, że White widzi w nim konkretnego człowieka, który odczuwa strach i ból, podczas gdy inni oceniają, jakie ryzyko stwarza. W scenach rozgrywających się w magazynie w Reservoir Dogs Quentina Tarantino z 1992 roku ochrona towarzysza staje się stanowiskiem, którego White broni przed grupą. Jego pewność wynika z więzi, którą zbudował.

Pink stawia na pierwszym miejscu zasady, które powinny pozwolić przetrwać akcję. Utrata kontroli podczas napadu i możliwa obecność policyjnego informatora zagrażają tej logice. Odwołując się do profesjonalizmu, próbuje ustanowić kryterium niezależne od sympatii. Sam jednak również nie zna pełnego przebiegu wydarzeń. Może zadawać istotne pytania i dostrzegać sprzeczności, ale nie oznacza to, że wie, kim jest policjant.

Eddie kieruje się lojalnością, która sięga czasów sprzed napadu. Zna Blonde’a i ceni go za to, że w więzieniu nie wydał Cabotów. Kiedy Orange przedstawia swoją wersję śmierci Blonde’a, Eddie ocenia ją przez pryzmat tamtego doświadczenia. Historia zaufania znaczy dla niego więcej niż relacja kogoś, kto dołączył do grupy na potrzeby napadu. Jego reakcja pokazuje, jak te same fakty mogą być różnie interpretowane w zależności od tego, którą relację każdy uważa za najważniejszą.

Dlatego mówienie o jednym kodeksie honorowym zaciemniłoby konflikt. White kieruje się bezpośrednim obowiązkiem ochrony, Pink — dyscypliną pracy, a Eddie — długiem zaufania. Każde z tych stanowisk ma uzasadnienie w ramach danej relacji, a zarazem może blokować pozostałe. Banda rozpada się również dlatego, że brakuje jej wspólnego kryterium rozstrzygania tych sprzecznych priorytetów. Odwołanie do lojalności może wymagać przeciwnych działań, zależnie od tego, kto się nim posługuje.

Podejrzenia dochodzą do głosu

W wywiadzie z 1994 roku Gavin Smith przeciwstawił powściągliwość Le Doulos bogactwu słów i zmianom tonu w Reservoir Dogs. To porównanie pochodzi od dziennikarza. Pomaga dostrzec, że wpływ nie wyklucza różnic: w magazynie przekonania wyrażane są w dyskusjach, które wymuszają odpowiedź. Każdy próbuje skłonić pozostałych do przyjęcia swojej interpretacji, zanim podejmą decyzję, która wpłynie na całą grupę.

Napięcie rośnie, bo wypowiedź może też ujawnić słabość. Zbyt osobista obrona wywołuje kolejne pytania, a oskarżenie natychmiast zmienia układ sił. W dialogu są rozmówcy, którzy muszą zdecydować, czy słuchać, czekać, czy odejść. Jego siła wynika z tej konkretnej sytuacji. To samo stwierdzenie może uspokoić jednego towarzysza, a zaniepokoić drugiego — zależnie od posiadanej wiedzy i stopnia zaufania.

Ujawnienie tożsamości Orange’a zmienia również pozycję widza. Od tej chwili niektóre więzi nabierają znaczenia, którego nie znają ludzie w magazynie. Napięcie może trwać, nawet gdy wiadomo już, kim jest infiltrator: pozostaje pytanie, jak zachowają się inni, nadal ufając, podejrzewając lub interpretując kłamstwo. Tarantino sprawia, że tajemnica wpływa na już rozwinięte relacje, dlatego odpowiedź na jedno pytanie otwiera konflikt emocjonalny.

Takie wykorzystanie nieufności pozwala umieścić film w nurcie neo-noir Los Angeles. Przestępcy zachowują pozory kontroli i posługują się zawodową retoryką, które sytuacja stopniowo podważa. Związek z Melville’em jest szczególnie ciekawy, gdy przyglądamy się temu, co się dzieje, kiedy poczucie bezpieczeństwa zależy od drugiej osoby: wspólne doświadczenie może zrodzić silne przekonanie, a mimo to nie uwzględnić faktu, który mógłby je zachwiać.

Termin polar umieszcza porównanie w kontekście francuskiego kina kryminalnego, ale Melville miał w tym nurcie własną drogę twórczą. Profil Criterion opisuje go jako punkt odniesienia dla filmowców Nowej Fali, który rozwijał własną ścieżkę. Ta relacja historyczna nie pozwala sprowadzać Godarda i Melville’a do jednego stylu: obaj mogli należeć do filmowej kultury Tarantino, a zarazem oferować mu różne wzorce.

Warto też precyzyjnie określić, co można wywnioskować ze strojów. Ciemne marynarki i krawaty nadają złodziejom rozpoznawalny, grupowy wygląd, ale sama deklaracja podziwu dla Melville’a nie wskazuje pochodzenia poszczególnych elementów garderoby. Film przedstawia ludzi, którzy próbują wyglądać na przygotowanych do zadania, a ostatecznie spierają się o zasady, które miały ich jednoczyć. Strój może podtrzymywać tę fasadę podczas spotkania, podczas gdy słowa ujawniają hierarchie, uczucia i urazy. Na tym polega różnica między wspólnym profesjonalnym wyglądem a rzeczywistym funkcjonowaniem jako organizacja.

Zobacz wszystkie artykuły w Reservoir Dogs: napad opowiedziany przez jego konsekwencje