Główna różnica między Reservoir Dogs a opowieścią skupioną na śledztwie policyjnym polega na tym, kto próbuje odtworzyć przebieg wydarzeń. Tutaj robią to sami rabusie. Chcą wiedzieć, dlaczego skok się nie udał i kto powiadomił policję. Odpowiedź może ich ocalić albo doprowadzić do tego, że pozabijają się nawzajem; wyjaśnienie sprawy służy ich potrzebom jako przestępców.
Policja jest obecna: wśród rabusiów działa tajniak, jeden z jego kolegów jest przetrzymywany, a na zewnątrz czeka przygotowana akcja. Żaden z tych elementów nie daje jednak widzowi perspektywy, z której mógłby wszystko zrozumieć i pewnie pokierować akcją. Sama wiedza o tym, kto stoi po stronie prawa, nie wystarcza też do oceny postępowania każdej z postaci.
Porównując te filmy, trzeba rozróżnić tradycje obecne w kinie kryminalnym. Opowieść śledcza, film o napadzie i historia o infiltracji budzą różne oczekiwania. Kino noir na długo przed Tarantino stawiało w centrum przestępców i postacie niejednoznaczne moralnie. Specyfika tego filmu ujawnia się, gdy przyjrzymy się temu, jak rozdziela informacje i komu pozwala sprawować władzę.
Kto prowadzi śledztwo i czego chce się dowiedzieć
The Naked City, film Julesa Dassina z 1948 roku, stanowi konkretny przykład opowieści o policyjnej pracy operacyjnej. Criterion tak opisuje go w swoim katalogu i podkreśla, że zdjęcia kręcono w Nowym Jorku. W tym modelu to śledztwo napędza akcję: funkcjonariusze podążają za tropami, łączą zeznania i próbują ustalić, kto jest sprawcą. Praca policji wyznacza zadania, wokół których rozwija się narracja.
W magazynie Reservoir Dogs rabusie wykonują część pracy polegającej na odtwarzaniu przebiegu wydarzeń. Pink uznaje błyskawiczną reakcję policji za dowód, że ktoś ich wydał. White analizuje to, co wie o swoich towarzyszach; w końcu Joe wskazuje jednego z nich. Ich pytania przypominają te zadawane podczas śledztwa, ale chodzi im o ochronę skoku i jego sprawców. Ewentualny tajniak jest dla nich zagrożeniem, które muszą zlokalizować.
Mężczyźni znają przestępstwo, bo sami w nim uczestniczyli. Nie wiedzą natomiast, jak informacje dotarły do policji. Taki punkt wyjścia przesuwa uwagę widza: mniej liczy się odkrycie, kto dokonał rabunku, a bardziej obserwowanie, jak bohaterowie oskarżają się nawzajem. Co więcej, samego napadu nie pokazano. Opowieści o jego przebiegu snują zaangażowane w niego osoby, które mają powody, by usprawiedliwiać własne postępowanie lub obarczać winą kogoś innego.
Film nie zachowuje też tożsamości tajniaka jako odpowiedzi na sam koniec. Ujawnia ją widzowi, gdy w magazynie wciąż trzeba podjąć kolejne decyzje. Od tej chwili wiemy coś, czego nie wiedzą rabusie. Ich przesłuchania budują napięcie, bo widzimy, komu mogą zaufać i jakie konsekwencje będzie miała pomyłka. Przyjemność z rozwiązywania zagadki ustępuje miejsca niepokojowi, gdy podejrzenia zbliżają się do celu.
Policjant, który nie panuje nad sytuacją
Orange jest policjantem, ale musi zachowywać się jak przestępca, by pozostać w bandzie. Dostęp do informacji zależy od tego, czy pozostali uwierzą w jego tożsamość. Ogranicza to jego władzę: nie może nakazać kolegom współpracy ani otwarcie wyjaśnić, dlaczego się tam znajduje. Gdy zostaje ranny, fizyczna zależność od White’a jeszcze bardziej utrudnia mu wykonanie zadania.
Szkolenie z Holdawayem pokazuje, jakich umiejętności potrzebuje Orange. Uczy się przekonująco opowiadać zmyśloną historię. Przygotowanie koncentruje się na słowach, szczegółach i ćwiczeniu; funkcjonariusz musi umieć odegrać rolę przed ludźmi, których chce inwigilować. Ta umiejętność może otworzyć mu drzwi, ale nie pozwala przewidzieć wszystkich reakcji bandy ani kontrolować tego, co wydarzy się po napadzie.
Sytuacja policjanta Marvina Nasha pokazuje inne ograniczenie. Wiadomo, że jest funkcjonariuszem, a zarazem pozostaje bezbronny wobec porywaczy. Jego obecność dowodzi, że przynależność do instytucji nie oznacza panowania nad sceną. Widz może rozpoznać jego cierpienie i chcieć, by go uratowano, nie mając jednak do dyspozycji wolnego śledczego, który poprowadziłby opowieść ku takiemu rozwiązaniu. Oczekiwanie na pomoc ma swoją cenę dla człowieka, który już znajduje się w magazynie.
Motyw infiltracji i rozdarcia między lojalnościami miał już swoje miejsce w kinie kryminalnym. Reservoir Dogs i City on Fire łączy sytuacja policjanta, który nawiązuje więzi z ludźmi, których rozpracowuje. Katalog Criterion stawia w centrum filmu Ringo Lama z 1987 roku tajniaka granego przez Chow Yun-fata. To porównanie pozwala uniknąć przypisywania Tarantino wynalezienia konfliktu, który wpisuje się w starszą tradycję.
Profesjonalizm, lojalność i wynik akcji
Rabusie oceniają siebie nawzajem według kryterium profesjonalizmu. Pink zarzuca innym działania, które zwiększają zagrożenie i utrudniają ucieczkę, ale jego celem nadal jest doprowadzenie przestępstwa do końca. W wywiadzie Elli Taylor opublikowanym przez LA Weekly w 1992 roku Tarantino wyjaśnił, że jego bohaterowie używają takiego języka, by nadać swoim czynom pozory przyzwoitości. Domaganie się dyscypliny nie czyni z nich obrońców osób, które krzywdzą.
White stawia przed widzem inny problem: troska o rannego jest rozpoznawalnym przejawem opieki, choć widzimy też, jak White stosuje przemoc. Film pozwala dostrzec ten gest, nie czyniąc z całej postaci wzoru moralnego. Konflikt między jego uczuciami a przynależnością do bandy komplikuje podział na sprzymierzeńców i wrogów. Ktoś może pomóc drugiej osobie, a jednocześnie narażać innych na niebezpieczeństwo.
Wysunięcie przestępców na pierwszy plan również nie było całkowitym zerwaniem z tradycją. The Killing, film Stanleya Kubricka, już w 1956 roku opowiadał o przygotowaniach do napadu i jego niepowodzeniu. Ten przykład każe precyzyjniej ująć porównanie z kinem policyjnym: nie chodzi o to, że brakuje bohatera, bo Tarantino jako pierwszy odkrył, że przestępca może być główną postacią filmu. Rolę śledczego, protagonisty i autorytetu moralnego mogą pełnić różne osoby.
Jak wyjaśnia Marvin, funkcjonariusze czekający przed magazynem mają wkroczyć, gdy pojawi się Joe Cabot. Ta decyzja nie odpowiada pilnej potrzebie pomocy tych, którzy są uwięzieni w środku. Policja w końcu dociera na miejsce, ale film nie dodaje epilogu na komisariacie, oficjalnego wyjaśnienia sprawy ani celebracji udanej misji. Przybycie funkcjonariuszy łączy się z finałem konfliktów między osobami, których losy widz śledził podczas oczekiwania.
Określenie „kapuś” osadza podejrzenia w języku bandy. Gdy rabusie szukają osoby odpowiedzialnej za przeciek, przede wszystkim nazywają ją zdrajcą. Dla towarzyszy napadu ta sama osoba może być zdrajcą, a dla policji funkcjonariuszem wykonującym zadanie. Różnica ta ujawnia się w słowach, jakimi każda ze stron opisuje jego rolę.
Znaczenie ma również to, kto wysuwa oskarżenie. Pink bierze pod uwagę kilka możliwości; Joe wskazuje Orange’a i chce podjąć przeciwko niemu działania. Pewność, z jaką mówią, nie jest równoznaczna z ilością przedstawionych dowodów. Widz dysponuje dodatkowymi informacjami, więc może dostrzec, że ktoś trafnie wskazał winnego, nie akceptując przy tym sposobu, w jaki do tego doszedł.
Ta rozbieżność między słownictwem, wiedzą i władzą pozwala czytać dialogi bez automatycznego przyjmowania punktu widzenia mówiącej postaci. Wyrażenia związane z zaufaniem czy profesjonalizmem należą do bohaterów, którzy próbują przekonać innych. Ich skuteczność w rozmowie może być czymś innym niż ich wartość jako wyjaśnienia przebiegu wydarzeń.
Zobacz wszystkie artykuły w Reservoir Dogs: napad opowiedziany przez jego konsekwencje
