Wściekłe psy i City on Fire łączy rozpoznawalna sytuacja dramatyczna: przenikający do przestępczego świata policjant nawiązuje więź z przestępcą, a ta zostaje ujawniona, gdy gang zaczyna podejrzewać zdradę. Film Ringo Lama z 1987 roku powstał przed debiutem Quentina Tarantino z 1992 roku. Zestawienie obu filmów pozwala przyjrzeć się temu, jak ten sam rodzaj konfliktu zmienia się, gdy inaczej układa się sposób jego przedstawienia.
Podobieństwo dotyczy czegoś więcej niż obecności broni czy nieudanego napadu. Chodzi o napięcie między przynależnością do instytucji a poczuciem zobowiązania wobec członka grupy objętej śledztwem. Gest ochrony może przeczyć pozycji, jaką powinien zajmować dany bohater. To zderzenie zaciera granice między towarzyszem, wrogiem i donosicielem.
Dyskusja o inspiracjach obu filmów splata się z kontrowersją wokół zapożyczeń filmowych. Aby ją zrozumieć, warto zwrócić uwagę na dwa poziomy: relacje między bohaterami oraz sposób przekazywania widzowi informacji. Rozpoznanie konkretnego pierwowzoru nie mówi jeszcze, jaką rolę odgrywa on w filmie, jak zostaje przygotowany ani jakie wywołuje konsekwencje.
Policjant pod przykrywką i lojalność wystawiona na próbę
Najściślejsze pokrewieństwo między filmami wynika z konfliktu między policyjną misją a osobistą relacją. Policjant pod przykrywką musi zdobyć wiarygodność w oczach przestępców, ale zaufanie, które zyskuje, nie pozostaje narzędziem pozbawionym konsekwencji. Gdy ktoś z grupy zaczyna traktować go jak towarzysza, śledztwo nabiera kosztu, którego bohater nie może po prostu zignorować, przypominając sobie, po której stronie stoi.
Opis filmu City on Fire w serwisie Criterion Channel przedstawia Chow Yun-fata jako Ko Chowa, policjanta, który przenika do gangu i nawiązuje więź z jego przywódcą, granym przez Danny’ego Lee. Po napadzie zakończonym strzelaniną złodzieje zaczynają podejrzewać, że wśród nich jest informator. To połączenie infiltracji, bliskości i nieufności stanowi konkretną podstawę do porównania filmów.
W filmie Wściekłe psy relacja między panem Orange’em i panem White’em pozwala przyjrzeć się problemowi z perspektywy osoby obdarzającej kogoś zaufaniem. White pomaga człowiekowi, którego uważa za towarzysza. Swoją ocenę opiera na ich wzajemnym traktowaniu i wspólnym doświadczeniu; widz, znając tożsamość Orange’a, dysponuje informacją, która zmienia sens tej pomocy. Ochrona może być szczera, choć opiera się na błędnym przekonaniu.
Właśnie ta sprzeczność sprawia, że podobieństwo jest interesujące. Lojalność nie gwarantuje, że znamy drugą osobę, a odkrycie jej tożsamości nie sprawia, że wszystko, co z nią przeżyliśmy, staje się fałszem. Ograniczenie porównania do tego, kto trzyma pistolet, pomija ten mechanizm. Obie opowieści podważają pozornie jasne kategorie: policjant i przestępca określają pozycje, natomiast przyjaciel i zdrajca zależą od relacji wystawianej przez wydarzenia na próbę.
Podobne zakończenie w odmiennych strukturach
Leigh Singer w analizie dla BFI, zaktualizowanej w styczniu 2022 roku, wskazuje policjanta pod przykrywką i finałowe starcie z użyciem broni jako elementy łączące film z dziełem Lama. Podkreśla też dającą się zweryfikować różnicę: City on Fire pokazuje napad, podczas gdy Wściekłe psy go pomijają. Widz filmu Tarantino poznaje konsekwencje i różne wersje wydarzeń, nie widząc samej centralnej akcji.
Pominięcie napadu zmienia funkcję rozmów. Gdy ocalali wyjaśniają, co poszło nie tak, widz nie ma pełnego obrazu napadu, z którym mógłby porównać każdą wypowiedź. Uwaga skupia się na tym, kto mówi, co mógł zobaczyć i jaki ma interes w bronieniu swojej wersji. Oskarżenie może brzmieć przekonująco ze względu na pewność, z jaką zostaje wypowiedziane, choć wciąż brakuje informacji, by je zweryfikować.
Zmienia się także sposób prowadzenia wątku policjanta pod przykrywką. City on Fire stawia widza u boku Ko Chowa i jego policyjnego zadania; Wściekłe psy ujawniają tożsamość Orange’a dopiero po tym, jak widzieliśmy, jak White go chroni. To odkrycie każe na nowo ocenić relację, która rozwijała się na naszych oczach. Efekt zależy od tego, że najpierw poznaliśmy więź łączącą obu mężczyzn, a dopiero później dowiedzieliśmy się, jak naprawdę wygląda ich sytuacja.
Starcie z użyciem broni skupia te relacje w jednej natychmiastowej decyzji: uwierzyć oskarżeniu, pozostać wiernym zaufaniu czy pozwolić, by inny człowiek narzucił swoją interpretację. Bohaterowie mogą dzielić tę samą przestrzeń, a zarazem dysponować sprzecznymi informacjami. To wyjaśnia, dlaczego podobieństwo wizualne jest tak łatwo dostrzegalne, ale też dlaczego jego znaczenie zależy od tego, co każdy film ujawnił wcześniej.
Zmiana kolejności wydarzeń ma też inne źródła. Związki z filmem Zabójstwo Stanleya Kubricka pozwalają umieścić opowieść Tarantino w tradycji filmów o napadach, których wydarzenia nie są przedstawiane w porządku chronologicznym. Wskazanie tej tradycji pomaga precyzyjniej porównać film z dziełem Lama: podobieństwo konfliktu samo w sobie nie wyjaśnia wszystkich decyzji narracyjnych podjętych w Wściekłych psach.
Montaż Mike’a White’a i odpowiedź Tarantino
Mike White przekształcił porównanie w krytyczny komentarz, tworząc Who Do You Think You're Fooling?. W tekście „Jealous Much?”, opublikowanym na blogu Impossible Funky Productions 26 czerwca 2015 roku, White opisuje ten materiał jako dzieło z 1994 roku, które pomógł stworzyć, by zestawić City on Fire z filmem Wściekłe psy. To właśnie jest jego poprawny tytuł; nie należy mylić go z innymi dokumentami o Tarantino.
White zestawia materiały z obu filmów, by uwidocznić zakwestionowane przez siebie zapożyczenia. Warto przypisać ten argument White’owi: montaż buduje krytyczną interpretację poprzez wybór i zestawienie fragmentów. Następnie można dyskutować o znaczeniu tych podobieństw, o tym, jak nowe relacje narracyjne je przekształcają, oraz o uznaniu, jakie otrzymuje wcześniejsze dzieło.
Tarantino bezpośrednio odniósł się do kwestii inspiracji podczas spotkania z okazji dwudziestej piątej rocznicy filmu, które odbyło się w Sundance w 2017 roku. Chris Bumbray przytoczył jego słowa na łamach JoBlo: Tarantino przyznał, że City on Fire go zainspirowało, odrzucił określenie swojego filmu jako remake’u ograniczającego się do parafrazowania pierwowzoru i wyjaśnił, że rozwinął pełnometrażową fabułę na podstawie sytuacji z ostatnich dziesięciu minut filmu.
To wspomnienie pokazuje, jak reżyser broni przekształcenia materiału; nie zastępuje jednak analizy filmów. White kładzie nacisk na rozpoznawalne podobieństwa, a Tarantino — na rozbudowanie pewnej sytuacji. To dwa różne sposoby oceny zapożyczenia. Dyskusja o filmowym pastiszu zaczyna się tu od konkretnych decyzji: który konflikt zostaje zachowany, jakie informacje są opóźniane i jaka relacja zaczyna organizować doświadczenie widza.
Przy porównywaniu fragmentów znaczenie ma to, gdzie kończy się każdy wycinek. Zestawienie dwóch podobnych ujęć może uwydatnić postawę bohatera albo rozmieszczenie broni; dłuższa sekwencja pozwala zobaczyć, jak do tej sytuacji dochodzi i jak długo ona trwa. Aby ocenić podobieństwo, warto pamiętać o pytaniu, wokół którego zbudowana jest każda scena: czego próbuje dowiedzieć się bohater, w co widz już wierzy i jakie działanie może zmienić sytuację.
Równie uważnie warto przyjrzeć się ścieżce dźwiękowej. Zmiana dialogu towarzyszącego obrazowi może sugerować równoważność, której oryginalny montaż nie tworzył w ten sposób. Taki zabieg może być przydatnym argumentem porównawczym, o ile odróżnimy konstrukcję eseju od konstrukcji filmu. Podobieństwo gestu, funkcja sceny i organizacja całej opowieści to różne poziomy analizy. Rozdzielenie ich pozwala dyskutować o konkretnych przykładach bez założenia, że jedno podobieństwo samo w sobie wyjaśnia cały film pełnometrażowy.
Zobacz wszystkie artykuły w Reservoir Dogs: napad opowiedziany przez jego konsekwencje
