Scorsese i Reservoir Dogs: związek z Who's That Knocking

Who's That Knocking at My Door, pierwszy pełnometrażowy film Martina Scorsesego, stanowi konkretny punkt odniesienia dla Reservoir Dogs: bohaterowie mówią z perspektywy kultury filmów i piosenek, która wpływa na to, jak przedstawiają się innym. Harvey Keitel występuje w obu filmach, choć J. R. i Mr. White zajmują zupełnie różne miejsca w swoich historiach.

Podziw Tarantino dla tego debiutu został udokumentowany w rozmowie ze Scorsesem opublikowanej w DGA Quarterly w 2019 roku. Tarantino wyróżnił w niej scenę na promie, w której bohater grany przez Keitela opowiada o filmie The Searchers. To uznanie pozwala skupić się na konkretnym momencie, zamiast sprowadzać relację między reżyserami do ogólnej etykiety kina gangsterskiego.

Piosenki stanowią kolejny punkt wspólny. Scorsese wyjaśniał, jak ważne są dla niego przy wyobrażaniu sobie scen na podstawie codziennych doświadczeń. U Tarantino znane nagrania mogą nadawać rytm prezentacji bohaterów albo towarzyszyć działaniom, które radykalnie zmieniają ich wydźwięk. Analiza tych funkcji, wraz z pracą montażu, pozwala dostrzec zarówno podobieństwa, jak i różnice między filmami.

Konkretne wyrazy podziwu: rozmowa na promie

W „Wise Guys”, rozmowie opublikowanej przez DGA Quarterly jesienią 2019 roku, Tarantino wskazał dialog o filmie Who's That Knocking at My Door na temat The Searchers podczas rejsu promem Staten Island jako swoją ulubioną scenę. To wyraz podziwu dla tego momentu; w rozmowie nie przypisano filmowi bezpośredniego wpływu na dobór piosenek ani cięć montażowych w Reservoir Dogs.

Katalog AFI wymienia Scorsesego jako reżysera i scenarzystę, Keitela jako J. R., Zinę Bethune jako młodą kobietę, a Thelmę Schoonmaker jako montażystkę. Wyjaśnia też różnicę między dwiema często podawanymi datami: film pokazano pod tytułem I Call First na festiwalu w Chicago w listopadzie 1967 roku, a do kin w tym mieście trafił pod znanym tytułem w marcu 1969 roku.

Rozmowa na promie jest częścią spotkania J. R. z młodą kobietą. Rozmowa o kinie daje mu sposób, by się do niej zbliżyć i pokazać entuzjazm wobec czegoś, co uważa za ważne. To odniesienie charakteryzuje mówiącego: pokazuje, ile miejsca zajmuje w rozmowie, czym chce się podzielić i jakie cechy osobowości ujawnia, opowiadając o filmie.

To zainteresowanie kinem Martina Scorsesego pomaga dostrzec pokrewieństwo z rozmówcami Tarantino. W Reservoir Dogs rozmowa o piosence również pozwala zademonstrować pewność siebie i zaproponować interpretację, którą inni mogą przyjąć lub podważyć. Sytuacja grupowa zmienia funkcję rozmowy: kilka głosów rywalizuje o możliwość zabrania głosu i nadania rozmowie kierunku.

Keitel wyraźnie łączy obsady obu filmów, ale zachowanie jego bohaterów wskazuje na różnicę. J. R. przedstawia się komuś, kogo dopiero poznał; White działa w gangu i musi utrzymać swoją pozycję wobec kompanów. Swoboda wypowiedzi ma różne konsekwencje, zależnie od tego, czy służy nawiązaniu osobistej relacji, czy funkcjonowaniu wśród przestępców.

Piosenki jako punkt wyjścia do sceny

W publicznie dostępnym tekście „The Power of Music”, czyli swojej lekcji dla MasterClass, Scorsese łączy płyty, radio i muzykę uliczną ze swoim sposobem wyobrażania sobie scen. Wspomina utwór El Watusi Raya Barretto jako przełomowy moment w kształtowaniu jego pierwszego pełnometrażowego filmu. W jego ujęciu muzyka jest impulsem twórczym, powiązanym ze wspomnieniami i sytuacjami.

Dlatego mówienie wyłącznie o wpływie rocka pomija część zagadnienia. Najważniejsze jest to, co nagranie robi w filmie: może wyznaczać czas trwania, puls albo wprowadzać znajomy element, z którego korzysta obraz. Dźwięk wnosi własną energię, a montaż decyduje o tym, jak powiązać ją z obserwowanym zachowaniem.

Reservoir Dogs wyraźnie pokazuje dwa różne zastosowania muzyki. Spacerowi w napisach początkowych spójność nadaje utwór Little Green Bag; pomaga on przedstawić mężczyzn jako grupę. W magazynie Stuck in the Middle with You dobiega z radia i towarzyszy Mr. Blonde'owi. Tutaj słucha jej również bohater, a muzyka staje się częścią jego zachowania.

Porównanie z wyjaśnieniami Scorsesego jest owocne, ponieważ przesuwa uwagę z wybranego utworu na jego funkcję. Nagranie może organizować sposób postrzegania ruchu albo uczestniczyć w akcji. Jego filmowe znaczenie zależy od tego, co dzieje się, gdy rozbrzmiewa, kto go słucha i jak kadrowanie przybliża widza do tego doświadczenia.

Montaż zmienia relację między muzyką a zachowaniem

Rytmu filmu nie da się też wyjaśnić wyłącznie tempem zmiany ujęć. Cięcie może podtrzymać ustanowioną już energię albo ją przerwać, zmuszając nas do innego spojrzenia. Czas trwania rozmowy i moment, w którym ją porzucamy, są równie ważne jak liczba zawartych w niej obrazów.

W tej samej rozmowie z 2019 roku Scorsese wspominał, że nauka montażu obejmowała odkrycie, iż ujęcie może nabrać innego znaczenia, gdy zmieni się jego miejsce. Ta uwaga pozwala doprecyzować porównanie: montaż wpływa na znaczenie obrazu, a nie tylko dostosowuje tempo, w jakim go oglądamy.

W Reservoir Dogs przejście od muzycznego spaceru w napisach początkowych do rannego Orange'a wewnątrz samochodu stanowi konkretny przykład. Prezentacja grupy ustępuje miejsca fizycznej nagłości, zdominowanej przez cierpienie rannego i reakcje White'a. Ta zmiana natychmiast przeobraża relację widza z tymi mężczyznami i z pewnością siebie, którą emanowali wcześniej.

Scena na promie ukazuje inną możliwość: poświęcenie czasu sposobowi mówienia bohatera pozwala go poznać przez jego kulturowe upodobania. Porównanie łączy więc dwie odmienne decyzje montażowe: zatrzymanie się przy interakcji i gwałtowną zmianę tonu. Obie kształtują naszą relację z bohaterami; aby docenić ich działanie, trzeba zwrócić uwagę na to, co każda scena każe wybrzmieć i w którym momencie przechodzi do czegoś innego.

Scena na promie stanowi szczególnie przydatny punkt wyjścia do tego porównania, ponieważ zamienia upodobanie filmowe w zachowanie. Liczy się osoba mówiąca, jej rozmówczyni i relacja, którą próbuje nawiązać. Rozpoznanie wspomnianego tytułu dodaje kolejną warstwę znaczenia, ale scena pozwala też dostrzec entuzjazm, inicjatywę i sposób, w jaki bohater zajmuje miejsce w rozmowie.

Podobnie jest z piosenkami. Wiedza o tym, jakie nagranie rozbrzmiewa, pomaga je rozpoznać; zrozumienie jego funkcji wymaga powiązania go z konkretnym działaniem. Rytm muzyki może spajać prezentację bohaterów, a słuchanie jej w ramach opowieści ujawnia coś o osobie, która postanawia sobie nią towarzyszyć. Montaż określa, jak długo trwa ta relacja i co dzieje się, gdy zostaje przerwana.

Patrząc na oba debiuty przez pryzmat tych decyzji, można dostrzec pokrewieństwo obejmujące rozmowę i dźwięk, nie myląc przy tym ich historii. Bohaterowie wyrażają siebie za pomocą odniesień kulturowych, ale film przekształca je poprzez kontekst, czas trwania i obecność drugiej osoby. Takie podejście pozwala na dokładniejsze porównanie niż samo wskazanie wspólnego aktora czy zestawu piosenek.

Zobacz wszystkie artykuły w Reservoir Dogs: napad opowiedziany przez jego konsekwencje