Stuck in the Middle with You: dlaczego rozbrzmiewa podczas tortur

Stuck in the Middle with You rozbrzmiewa w Reservoir Dogs podczas przetrzymywania Marvina Nasha przez Mr. Blonde’a. To nagranie zespołu Stealers Wheel, a jego autorami są Gerry Rafferty i Joe Egan. Miarowy rytm i lekki ton nie opisują bezpośrednio przemocy rozgrywającej się w tej scenie; zachowują własną muzyczną tożsamość, która kontrastuje z tym, co widzimy.

Piosenka powstała dwie dekady przed filmem. Ukazała się na debiutanckim albumie zespołu z 1972 roku, a popularność jako singiel zdobyła w 1973 roku. Wykorzystanie jej w filmie nadaje jej nowy kontekst, ale nie oznacza, że tekst lub tytuł pierwotnie odnosiły się do więźnia.

Kontrast działa również dlatego, że muzyka płynie z radia w magazynie. Mr. Blonde jej słucha i porusza się w rytm. Dźwięk ma źródło w przestrzeni, w której rozgrywa się akcja, i może wyrażać swobodę bohatera, podczas gdy sytuacja unieruchomionego mężczyzny oznacza doświadczenie przeciwne.

Nagranie powstałe przed filmem

Ustalenie, o które nagranie chodzi, pozwala uniknąć dwóch częstych nieporozumień: słyszymy głos z nagrania zespołu Stealers Wheel, a piosenka nie została skomponowana na potrzeby Reservoir Dogs. Jej autorami są Gerry Rafferty i Joe Egan. Paul Sexton opisuje jej historię w artykule „Stuck In The Middle With You: Stealers Wheel’s Clowns And Jokers”, opublikowanym przez uDiscover Music, redakcyjny serwis katalogu Universal.

Piosenka znalazła się na albumie Stealers Wheel z 1972 roku, zatytułowanym tak samo jak zespół, a w 1973 roku ukazała się jako singiel. Różnica między tymi datami wyjaśnia, dlaczego w źródłach dyskograficznych pojawiają się oba lata — nie muszą sobie przeczyć. Dla zrozumienia funkcji utworu w filmie istotny jest odstęp czasu: Tarantino sięga po nagranie, które powstało przed filmem i może być rozpoznawane przez część widzów.

Rytmiczna gitara i miarowy akompaniament tworzą łatwą do uchwycenia warstwę muzyczną. Wokal podtrzymuje ciągłość piosenki, podczas gdy w scenie rozwija się zagrożenie, które nie przybiera formy występu muzycznego. Ta niezależność działa na korzyść sceny: utwór nie przyspiesza za każdym razem, gdy napastnik wykonuje jakiś ruch, ani nie porzuca swojej struktury, by objaśniać strach więźnia. Nagranie toczy się własnym rytmem.

Na ścieżce dźwiękowej Reservoir Dogsutwór sąsiaduje z innymi piosenkami, wykorzystanymi między innymi w scenie początkowej i finałowej. Tutaj jego funkcja polega na tym, że postać słucha go w trakcie sceny. Album pozwala wrócić do piosenki, ale znaczenie, jakie zyskuje w kontekście uwięzienia, wynika z relacji obrazu i dźwięku, która nie była zawarta w samym nagraniu.

Radio towarzyszy zagrożeniu

Mr. Blonde słucha audycji K-Billy’ego i reaguje na muzykę ruchem. Ten gest osadza piosenkę w świecie postaci. Muzyka nie musi być zewnętrznym komentarzem narratora do rozgrywających się wydarzeń: w obrębie sceny może być czymś, co jeden człowiek lubi, zadając cierpienie drugiemu. Współistnienie tych dwóch czynności sprawia, że zwykłe słuchanie staje się niepokojące.

Sytuacja Mr. Blonde’a jako słuchacza jest zupełnie inna niż sytuacja policjanta. Może się poruszać, zatrzymywać albo wsłuchiwać w rytm; Nash pozostaje przywiązany do krzesła. Choć dźwięk dociera do obu, każde z nich doświadcza go inaczej. Dla napastnika piosenka jest dostępną rozrywką, a dla ofiary wypełnia czas, z którego nie może się wydostać. Ta różnica pozwala odczytać muzykę jako element kontroli nad przestrzenią.

Gdy kamera podąża za Mr. Blonde’em na zewnątrz, piosenka pozostaje związana z wnętrzem magazynu. Artykuł o Reservoir Dogsopublikowany przez Santa Barbara International Film Festival 8 września 2020 roku zwraca uwagę na tę zmianę perspektywy słuchowej. Relacja między głośnością, obecnością i przemieszczaniem się pomaga umiejscowić źródło dźwięku. Nie trzeba zakładać, że cała ścieżka dźwiękowa filmu działa w ten sposób, by opisać ten konkretny fragment.

Radio zapewnia też ciągłość, która pozostaje obojętna na sytuację. Audycja muzyczna toczy się dalej według programu; nie reaguje na błagania więźnia ani nie zmienia utworu w zależności od zadawanego bólu. Ta obojętność może niepokoić bardziej niż muzyka, która nieustannie zapowiadałaby niebezpieczeństwo. Otoczenie dźwiękowe zachowuje pozory codzienności, choć dla ofiary sytuacja dawno przestała być normalna.

Kontrast nie sprowadza okrucieństwa do jednego żartu

Ten wybór pozwala współistnieć muzycznej przyjemności i odrzuceniu tego, co dzieje się na ekranie. Można rozpoznawać rytm lub cieszyć się piosenką, a zarazem odczuwać dyskomfort związany ze sceną. Ten zabieg nie narzuca wszystkim widzom takiej samej reakcji. Jego siła polega na zestawieniu dwóch sygnałów, które nie pokrywają się całkowicie, dzięki czemu muzyka nie przesądza z góry, co należy czuć w danej chwili.

Kontrapunkt między lekką muzyką a przemocą nie zależy od tego, czy sama piosenka jest komiczna. Wystarczy, że zachowuje energię niezwiązaną z przedstawionym cierpieniem. Termin ten opisuje relację między elementami: tonem utworu a akcją sceny. Automatyczne przypisywanie tego efektu każdemu użyciu tej samej piosenki zatarłoby znaczenie kontekstu, który go tworzy.

Sekwencja nie polega też na pokazywaniu z bliska wszystkich szczegółów napaści. Odcięcie ucha pozostaje poza kadrem, jak opisuje BBFC w swojej klasyfikacji filmu. Analiza tej decyzji wizualnej wymaga skupienia się na pracy kamery; w przypadku wykorzystania muzyki istotne jest to, że odsunięcie obrazu nie wycisza dźwięku. Utwór nadal towarzyszy sytuacji, w której zagrożenie zostało już jasno zarysowane.

Tytuł może nabrać nowych skojarzeń, gdy przypomnimy go sobie w kontekście więźnia i jego uwięzienia. To odczytanie zrodzone z wykorzystania piosenki w filmie, a nie potwierdzone wyjaśnienie, dlaczego Rafferty i Egan ją napisali. Rozdzielenie tych dwóch kontekstów pozwala dostrzec przemianę: utwór, który istniał niezależnie, zyskuje bardzo konkretne skojarzenie, gdy zostaje powiązany ze sceną, ale nie traci przez to swoich wcześniejszych znaczeń.

Wysłuchanie całego nagrania po obejrzeniu filmu może przywołać wspomnienie magazynu, ale to wspomnienie nie jest na stałe wpisane w każdą sekundę piosenki. Utwór zachowuje swoją strukturę i można go słuchać bez obrazu. Zmienia się doświadczenie osoby, która go rozpoznaje: to samo wejście instrumentalne może przywołać osobiste wspomnienie, historię wydania albo filmowy epizod.

Ta różnica pomaga zrozumieć trwałość kulturowego skojarzenia, nie czyniąc z niego obowiązującego znaczenia. Ktoś, kto najpierw odkryje piosenkę, może inaczej odebrać scenę niż osoba, która pozna utwór dzięki filmowi. Z czasem można też rozdzielić te doświadczenia. Film tworzy silną relację między dźwiękiem a akcją, ale nie zawłaszcza wszystkich przyszłych interpretacji nagrania. Analiza utworu w Reservoir Dogsopisuje tę konkretną relację; nie zastępuje piosenki skróconą wersją fabuły ani nie sprowadza jej istnienia do chwili, w której została wykorzystana.

Zobacz wszystkie artykuły w Reservoir Dogs: napad opowiedziany przez jego konsekwencje