Muzyka towarzysząca finałowi w kabinie projekcyjnej wprowadza emocje inne niż euforia związana z atakiem na kino. Pochodzi z filmu „Revolver” Sergia Sollimy z 1973 roku.
Od „Revolver” do kabiny projekcyjnej
„Un amico” to utwór Ennia Morriconego związany z filmem „Revolver” w reżyserii Sergia Sollimy z 1973 roku. Nie pochodzi z filmu „Città violenta”, choć oba obrazy należą do włoskiego kina kryminalnego i mają muzykę skomponowaną przez Morriconego. To rozróżnienie pozwala uniknąć błędnego założenia dotyczącego historii powstania utworu, zanim jeszcze rozpocznie się jego analiza.
W „Bękartach wojny” utwór towarzyszy śmiertelnej konfrontacji Shosanny i Fredricka Zollera. Nie został pierwotnie napisany z myślą o tych postaciach. Tarantino wykorzystuje wcześniejszą muzykę i zmienia jej relację z obrazem, umieszczając ją w nowym kontekście. Analizując ten fragment, warto zwrócić uwagę na jego nową funkcję, nie zapominając o jego pochodzeniu.
Warto też odróżnić kompozycję od jej wersji. Tytuł ten można znaleźć w wykonaniach wokalnych i instrumentalnych oraz na wznowieniach ścieżki dźwiękowej do „Revolver”. Nie wszystkie nagrania o tym samym tytule muszą być tym samym masterem, którego użyto w późniejszym filmie. Aby ustalić, jak utwór wykorzystano w filmie, najpewniej jest odwołać się do fragmentu faktycznie słyszanego w danej scenie oraz do odpowiedniego opisu w napisach.
Dosłowne znaczenie tytułu, „przyjaciel”, nie określa relacji między Shosanną a Zollerem. Film nie czyni ich z tego powodu przyjaciółmi ani nie daje wskazówki, która rozstrzygałaby, co czują. Tytuł utworu należy do historii kompozycji; jego ponowne wykorzystanie może budzić nowe skojarzenia, nie narzucając fabuły dzieła, z którego pochodzi.
Melodia wprowadza inny wymiar czasu
Przemoc w kabinie można by zilustrować muzyką podkreślającą każdy cios czy wystrzał. Liryczny charakter „Un amico” wywołuje inny efekt: pozwala dostrzec ból i stratę w samym środku akcji. Muzyka nie usuwa zagrożenia, ale otwiera przestrzeń emocjonalną, która nie pokrywa się ze skutecznością broni.
W tym kontekście zbliżenie Shosanny do ciała Zollera staje się szczególnie niepokojące. Widz może dostrzec w tym odruch współczucia, nie zapominając, że Zoller wtargnął w jej przestrzeń i zignorował jej odmowę. Melodia pozwala poczuć bezbronność, ale nie stanowi dowodu na romans. Mylenie emocji wywołanych przez muzykę z wzajemnym uczuciem upraszczałoby to, co dzieje się między bohaterami.
Kiedy Zoller odpowiada strzałami, scena zamienia tę emocjonalną otwartość w niebezpieczną ekspozycję. Muzyka podtrzymuje ciągłość emocjonalną, choć bieg wydarzeń się zmienia. Dzięki temu drugi atak nie jawi się wyłącznie jako mechaniczny zwrot akcji. Strata obejmuje także możliwość wyjścia z kabiny, dalszej pracy i doczekania chwili, gdy będzie można zobaczyć, jak zakończy się ta noc.
Sekwencja oddziela też fizyczną szybkość strzału od czasu, jaki zajmuje jego odbiór. Zdarzenie może nastąpić w jednej chwili, a mimo to zająć dużo miejsca w doświadczeniu widza. Melodia pomaga utrzymać tę uwagę. Nie musi słowami objaśniać uczuć bohaterów: towarzyszy sytuacji, w której ciało, spojrzenie i upadek same dostarczają informacji.
Melodia pozwala też skupić uwagę na ciałach, nawet gdy wydaje się już jasne, jaki był skutek strzału. W sekwencji nastawionej wyłącznie na realizację planu wystarczyłoby odnotować, kto upada, i przejść do następnego działania. Tutaj czas emocjonalny nie pokrywa się całkowicie z takim biegiem wydarzeń. Muzyka zachęca, by pozostać przy tym, co właśnie się stało, podczas gdy projekcja i przygotowania do seansu wciąż podlegają innemu rytmowi. Scena pozwala współistnieć obu skalom: indywidualna strata nie zatrzymuje mechanizmu tej nocy, ale też nie zostaje przez niego całkowicie wchłonięta.
Tragedia bez pojednania
Muzyka nie zaciera różnicy między pozycjami Shosanny i Zollera. Ona próbuje zachować autonomię i realizować swój plan; on nie ustaje w zalotach, na które nie dostał przyzwolenia. Finał umieszcza ich ciała w tej samej przestrzeni, ale ta bliskość nie sprawia, że ich wcześniejsze działania stają się równoważne.
Właśnie dlatego ten fragment może niepokoić. Piękno melodii nie musi potwierdzać moralnego piękna tego, co pokazuje obraz. Tutaj muzyka stanowi emocjonalną odpowiedź na zagładę dwojga ludzi uwikłanych w relację naznaczoną władzą i przemocą. Widz może opłakiwać tę tragedię, nie akceptując sentymentalnej wersji tego spotkania, którą próbuje przedstawić Zoller.
W ścieżce dźwiękowej do „Bękartów wojny” „Un amico” pełni inną funkcję niż muzyka towarzysząca innym działaniom bohaterów. Nie jest ogólnym motywem dla wszystkich wydarzeń w kinie. Powiązanie z kabiną wyznacza intymną, tragiczną przestrzeń pośród nocy, w której są także widowisko, propaganda i zemsta.
Słuchając tego fragmentu z uwzględnieniem tego rozróżnienia, można dostrzec jego siłę, nie uznając go za wyznanie miłości. Muzyka zachowuje otwarty ładunek emocjonalny, podczas gdy akcja opiera się na bardzo konkretnych faktach: odmowie, której nie uszanowano, strzałach, zbliżeniu i śmiertelnej odpowiedzi. Efekt wynika z napięcia między tą konkretną przemocą a melodią, która pozwala odczuć to, czego nie da się już odzyskać.
Wróć do przewodnika po „Bękartach wojny”.
Zobacz wszystkie artykuły w Bękarty wojny: język, kino i zemsta w okupowanej Francji
