Dlaczego Kill Bill przypisuje zemstę klingońskiemu przysłowiu

Kill Bill rozpoczyna się maksymą o zemście, przypisaną Klingonom. To połączenie wprowadza główny temat filmu i zapowiada sposób, w jaki wykorzystuje on kulturę popularną.

Początkowa sentencja i jej przypisanie Klingonom

Zanim historia rozwinie wątek pościgu za Beatrix, Kill Bill: Vol. 1 przytacza maksymę o zemście podawanej na zimno i przedstawia ją jako stare klingońskie przysłowie. Klingoni należą do uniwersum Star Trek. To przypisanie umieszcza sentencję o podniosłym brzmieniu w rozpoznawalnej fikcyjnej rzeczywistości, dzięki czemu otwarcie jest jednocześnie poważne i żartobliwe.

Nie należy mylić tego wprowadzenia z historycznym wyjaśnieniem pochodzenia przysłowia. Tarantino nie dowodzi, że powiedzenie powstało w Star Trek, a kultura klingońska nie jest prawdziwym źródłem pradawnej mądrości. Cały dowcip polega na umieszczeniu popularnego odniesienia w miejscu, które tradycyjny epigraf zarezerwowałby dla filozofa, tekstu religijnego albo autorytetu literackiego.

Filmowe nawiązanie prowadzi do Star Trek II: The Wrath of Khan, gdzie Khan przywołuje tę maksymę. Rozpoznanie jej dodaje kolejną warstwę początkowi Kill Bill, ale nie jest konieczne, by zrozumieć historię. Nawet jeśli widz nie rozpozna nawiązania, otrzymuje wskazówkę dotyczącą tematu: opowieść będzie skupiać się na odwecie i czasie, jaki upływa między krzywdą a odpowiedzią.

Nawiązanie do Khana wprowadza też dystans wobec natychmiastowego utożsamiania się z mścicielem. W tamtym filmie obsesja ukarania Kirka obraca się przeciwko samemu antagoniście. Znajomość tego kontekstu pozwala odczytać maksymę nie tylko jako obietnicę, lecz także jako ostrzeżenie. Beatrix nie musi podzielić losu Khana, by to wspomnienie odebrało pozorną jednoznaczność mądrości zawartej w haśle.

Co więcej, epigraf należy do wprowadzenia do filmu, a nie do rozmowy między jego bohaterami. Nikt w tej scenie nie musi go czytać ani zgadzać się z jego przesłaniem. Jest skierowany do widza, zanim ten pozna szczegóły krzywdy, i daje mu ogólną perspektywę, którą później będzie musiał skonfrontować z konkretnymi przypadkami i decyzjami.

Co oznacza „na zimno” w historii Beatrix

„Na zimno” zwykle kojarzy się z czekaniem, przygotowaniem albo dystansem wobec pierwszego impulsu. W Kill Bill taka interpretacja pasuje do bohaterki, która nie może zareagować od razu. Po ataku na wiele lat zostaje wyłączona z działania. Kiedy wraca, by ścigać odpowiedzialnych za to ludzi, krzywda należy już do przeszłości, ale nadal wpływa na jej decyzje.

Ten odstęp czasu nie oznacza emocjonalnego spokoju. Beatrix może planować podróż, szukać informacji albo wybierać moment spotkania, a zarazem wciąż działać pod wpływem gniewu. Film łączy kalkulację z fizyczną reakcją. Dlatego sprowadzenie przysłowia do opisu Beatrix jako pozbawionej uczuć maszyny albo stratega kontrolującego każdy rezultat byłoby uproszczeniem.

Podział na rozdziały podkreśla dystans między wydarzeniem a reakcją. Widz poznaje urywki przeszłości dopiero po tym, jak zobaczył późniejsze konsekwencje. Początkowa sentencja zapowiada historię, w której czas narracji nie zawsze pokrywa się z czasem wydarzeń. Nie przewiduje kolejności poszczególnych epizodów, ale kieruje uwagę na to, co dawna krzywda może spowodować znacznie później.

Kulinarna metafora zawiera też przydatną sprzeczność. Straszne doświadczenie zostaje ujęte jako kwestia smaku i odpowiedniego momentu. Ta nieproporcjonalność zapowiada kino, które łączy przemoc, codzienne rozmowy i nawiązania do rozrywki. Język może brzmieć lekko, choć opisywane wydarzenia są dla bohaterów nieodwracalne.

Epigraf, który ukierunkowuje, ale nie rozgrzesza

Sentencja nie ogłasza, że każda zemsta pokazana na ekranie jest słuszna. Epigraf może wyznaczać temat, nie rozstrzygając jego moralnej oceny. Film pokazuje, że odwet zmienia również życie osób z otoczenia tych, którzy stają się jego celem. Maksymę można odczytać jako sposób uporządkowania pragnienia Beatrix, ale nie znajdziemy w niej odpowiedzi na wszystkie konsekwencje tego pragnienia.

Fikcyjne pochodzenie przysłowia sprawia ponadto, że otwarcia nie trzeba odczytywać jako lekcji historii. Autorytet sentencji zbudowano na odniesieniu, które część widzów może rozpoznać jako filmowe. Ten zabieg pasuje do filmu, który czerpie formy z różnych tradycji kultury popularnej i świadomie wykorzystuje ich widowiskowy charakter.

Czym innym jest odczytywanie przysłowia jako obietnicy satysfakcji, a czym innym — wykorzystanie go do przyjrzenia się oczekiwaniu. W pierwszym ujęciu cała uwaga skupia się na końcowej karze. W drugim liczą się także przygotowania, przerwy i sposób, w jaki przeszłość wkracza w teraźniejszość. Konstrukcja filmu pozwala skupić się na tym drugim aspekcie, nie zmieniając maksymy w klucz, który wyjaśnia każdy szczegół.

Otwarcie nie wymaga zatem wymyślonej genealogii ani rzekomo ostatecznego tłumaczenia, by spełniać swoją funkcję. Sprawdzalnym faktem jest przypisanie widoczne na ekranie; interpretacja wynika z jego związku z tym, co zobaczymy później. Siła tego zabiegu tkwi w jego oszczędności: kilka słów zapowiada krzywdę, odroczenie i filmowe nawiązanie, zanim bohaterka zdąży opowiedzieć swoją historię.

Wróć do przewodnika po Kill Bill.

Zobacz wszystkie artykuły w Kill Bill: historia zemsty opowiedziana w dwóch tomach