Wściekłe psy: jak układają się wydarzenia i przeskoki w czasie

Wściekłe psy zaczynają się od śniadania, a po napisach początkowych pokazują rannego Orange’a w samochodzie. Pomiędzy tymi momentami doszło do napadu, który połączył bohaterów. Film nie pokazuje tego zdarzenia i zmusza widza, by najpierw rozpoznał jego konsekwencje, a dopiero później poznał znaczną część przygotowań. Początkowe zagubienie wynika z różnicy między tym, co się wydarzyło, a tym, co widz miał okazję zobaczyć.

Chronologia pozwala umiejscowić każdy fragment w odniesieniu do napadu. Kolejność montażowa wyjaśnia, dlaczego dana informacja pojawia się akurat wtedy, gdy ktoś się spiera, podejrzewa innych lub musi kogoś bronić. To dwie różne relacje między tymi samymi scenami: jedna porządkuje przyczyny i skutki, druga określa, co wie publiczność, obserwując ich następstwa.

Różnica staje się kluczowa w przypadku Orange’a. Poznanie jego tożsamości od początku zmieniłoby nasz stosunek do rannego i osób, które go chronią. Tarantino dozuje tę wiedzę w ramach akcji, która wciąż rozwija się w magazynie, nawet gdy opowieść odrywa się od niej, by pokazać przeszłość.

Magazyn stanowi punkt odniesienia dla teraźniejszości. Retrospekcje wyjaśniają, jak bohaterowie się tam znaleźli, a powroty ukazują sytuację, która staje się coraz trudniejsza. Uporządkowanie tych fragmentów wyjaśnia ciąg wydarzeń, ale pozostawia lukę: wnętrze jubilera podczas napadu nigdy nie zostaje pokazane w widocznej sekwencji.

Chronologia: przygotowania, napad i spotkanie

Wydarzenia układają się w pięć etapów. Spotkania przygotowawcze należą do przeszłości względem wydarzeń w magazynie, ale ich kolejność na ekranie nie wyznacza dokładnego kalendarza wszystkich tych spotkań.

  1. Wcześniejsze przygotowania. Joe zbiera ekipę, Blonde odnawia relację z Cabotami, a Orange przygotowuje się do infiltracji. Te wątki zbiegają się przed napadem, nie ma jednak potrzeby sztucznie ustalać kolejności każdego spotkania.
  2. Wspólny plan i śniadanie. Grupa otrzymuje zadania i pseudonimy. Śniadanie, od którego zaczyna się film, odbywa się po tych przygotowaniach, a przed wejściem do jubilera.
  3. Napad i ucieczki. Napad odbywa się poza kadrem. Ucieczki rozdzielają grupę; White wiezie rannego Orange’a do magazynu.
  4. Pierwsze wydarzenia w magazynie. Przybywa Pink, a później Blonde. Eddie odjeżdża z White’em i Pinkiem; Blonde zostaje z zakładnikiem i Orange’em, który interweniuje przeciwko niemu.
  5. Powrót i finał. Eddie wraca z White’em i Pinkiem. Potem przybywa Joe, którego oskarżenie pod adresem Orange’a doprowadza do finałowej konfrontacji.

Następstwo wydarzeń pozwala odtworzyć fabułę Wściekłych psów i ustalić, co już się wydarzyło, gdy ktoś wkracza na scenę. Eddie na przykład wraca do magazynu, w którym podczas jego nieobecności doszło do różnych zdarzeń. Publiczność widziała ten fragment, dlatego jej wiedza różni się od wiedzy nowo przybyłego, zanim jeszcze padną wyjaśnienia.

Montaż przeplata sceny w magazynie z trzema rozdziałami

W analizie Paco Plazy opublikowanej w 1997 roku i przedrukowanej przez Filmotekę Katalonii struktura łączy prolog, kolejne etapy wydarzeń w magazynie oraz rozdziały poświęcone White’owi, Blonde’owi i Orange’owi. Autor wyróżnia też krótką retrospekcję, która pokazuje ucieczkę Pinkiego, gdy ten o niej opowiada. Wspomnienie łączy słowną relację z minionym wydarzeniem, ale nie rozwija biograficznego wprowadzenia na wzór trzech zatytułowanych części.

Rozdział poświęcony White’owi przypomina jego wcześniejszą relację z Joe. Dzięki takiemu umiejscowieniu widz poznaje tę więź w chwili, gdy zaufanie do szefa nabiera znaczenia w konflikcie. Informacja o przeszłości pomaga zrozumieć obecne zachowanie. Gdyby wszystkie wcześniejsze wydarzenia przedstawiono na początku, widz poznałby tę samą informację, zanim dowiedziałby się, co może ją wystawić na próbę.

Część poświęcona Blonde’owi ukazuje jego związki z Joe i Eddiem po jego przybyciu do magazynu. Widz musi więc zestawić dwa obrazy tej postaci: człowieka przyjętego do grona zaufanych osób oraz uczestnika napadu, którego zachowanie wywołuje wrogość. Przesunięcie w czasie pozwala obu ocenom współistnieć. Wiedza o wcześniejszej przyjaźni wyjaśnia lojalność, choć nie sprawia, że działania zarzucane mu przez innych bohaterów stają się rozsądne.

Retrospekcja poświęcona Orange’owi pojawia się, gdy widz wie już, że jest on policjantem. Ian Farrington zwrócił uwagę na to umiejscowienie w swojej recenzji z września 2016 roku: najdłuższa retrospekcja następuje po ujawnieniu jego tożsamości. Od tej chwili jego przeszłość wyjaśnia, jak udało mu się przeniknąć do grupy. Po powrocie do teraźniejszości widz wie coś, czemu niektórzy mężczyźni w magazynie wciąż zaprzeczają lub o czym nie wiedzą; napięcie zależy od tego, kiedy zareagują na tę informację.

Prawdziwa przeszłość i zmyślona anegdota Orange’a

Jest jeden wyjątek, który nie pozwala uznać wszystkich obrazów za prawdziwe wspomnienia. W streszczeniu AFI zmyślona historia o narkotykach, którą Orange ćwiczy, by zaimponować przestępcom, została wskazana jako wymyślona. Nauka i opowiadanie tej anegdoty należą do jego przygotowań; opisana przez niego historia nie jest prawdziwym doświadczeniem, które należałoby dopisać do jego biografii. Jej wizualizacja pokazuje skuteczność kłamstwa. Obraz może przedstawiać treść opowieści, nie poświadczając, że opisane w niej zdarzenie miało miejsce.

Charles Deemer w swoim omówieniu scenariuszy Tarantino dla zimowego wydania czasopisma Creative Screenwritingz 1994 roku powiązał długie sceny rozmów z otaczającymi je wybuchami przemocy. Jego obserwacja dotycząca scenariusza Wściekłych psów pomaga zrozumieć, że struktura organizuje również zmiany tempa. Przeszłość może zajmować sporo czasu ekranowego, podczas gdy zagrożenie w teraźniejszości wciąż pozostaje nierozwiązane; to oczekiwanie jest częścią efektu, jaki wywołuje rozmowa.

Nielinearność narracji Tarantino prowadzi tu do konkretnej zmiany w budowaniu napięcia. Najpierw brakuje informacji potrzebnych do zinterpretowania oskarżeń; później widz poznaje coś, co sprawia, że pewność White’a staje się boleśnie krucha. Przełożenie scen na ich kolejność chronologiczną zniwelowałoby tę zmianę perspektywy widza. Wydarzenia nadal miałyby swoje przyczyny, ale te same słowa wyrażające zaufanie od początku brzmiałyby inaczej, bo osoba, która ich słucha, wiedziałaby coś innego.

Rana Orange’a wprowadza jeszcze inną miarę czasu: fizyczną pilność sytuacji. Podczas gdy retrospekcja może się rozciągać i ukazywać spokojne rozmowy, widz wciąż pamięta obraz człowieka, który potrzebuje pomocy. Przeniesienie akcji do wcześniejszej sceny nie rozwiązuje tego problemu. Powstaje napięcie między czasem dostępnym na opowiedzenie o przeszłości a czasem, który bohaterowie zdają się mieć na działanie.

Ta różnica nie pozwala traktować czasu trwania rozdziału jak stopera odmierzającego czas w magazynie. Dziesięć minut projekcji poświęconych przeszłości nie dowodziłoby, że osoby znajdujące się w magazynie czekały dokładnie o dziesięć minut dłużej. Film buduje presję przez stan rannego i odkładane decyzje, nie zachowując stałej równowagi między czasem ekranowym a czasem fabuły. Każdy powrót przywraca tę pilną, fizyczną rzeczywistość: po poznaniu przeszłości możemy lepiej zrozumieć bohatera, ale wiedza widza nie zmienia pomocy, jaką otrzymuje on w danej scenie.

Zobacz wszystkie artykuły w Reservoir Dogs: napad opowiedziany przez jego konsekwencje