Wylie Stateman i Harry Cohen: kształtowanie dźwięku w filmach Tarantino

Dźwięk nadal buduje scenę, gdy kamera nie pokazuje jego źródła. Stateman i Cohen pracują nad relacją między tym, co widzimy, a tym, co słyszymy.

Wylie Stateman i Harry Cohen rozpoczęli współpracę z Quentinem Tarantino przy filmie Kill Bill. Stateman zajmuje się nadzorem nad montażem dźwięku, a Cohen projektowaniem dźwięku. Ich zadania się uzupełniają: obejmują organizację ścieżki dźwiękowej oraz tworzenie materiałów, które wyrażają działanie, przestrzeń lub perspektywę. To, że obaj nieprzerwanie pracują w zespole, nie oznacza, że można im automatycznie przypisać każdy dźwięk w filmie — powstaje on dzięki pracy wielu specjalistów.

W wywiadzie z Matthew Toffolo z 2016 roku Stateman opisał swoją pracę jako twórczą koordynację dźwięku — od etapu planowania aż po ukończenie filmu. Ta perspektywa pomaga zrozumieć, że ścieżka dźwiękowa wymaga całościowej organizacji. Głos z bliska, piosenka i odległy odgłos otoczenia mogą współistnieć, ale odbiór sceny zależy od tego, który z tych elementów w danym momencie przyciąga naszą uwagę.

Nadzór, projektowanie i miksowanie to różne zadania

Nadzór wymaga zachowania całościowego spojrzenia: określenia potrzebnych elementów, sposobu, w jaki się ze sobą łączą, oraz decyzji, które trzeba uzgodnić z innymi działami. Projektowanie dźwięku może skupiać się na stworzeniu wyjątkowego charakteru danej akcji lub przekształceniu materiałów tak, by pasowały do filmu. Końcowy miks porządkuje poziomy głośności, rozmieszczenie i relacje między elementami. Zadania te są ze sobą powiązane, ale oznaczają różne role.

Nie należy ich też utożsamiać z nagrywaniem dźwięku na planie. Głosy nagrane podczas zdjęć należą do innego etapu pracy i innych specjalistów, choć później mogą wymagać montażu i obróbki. Sprowadzanie wszystkich profesji do etykiety „dźwięk” przesłania łańcuch decyzji, dzięki którym rozmowę słychać wyraźnie, mimo że nadal obecne są odgłosy otoczenia, muzyka i towarzyszące jej działania.

W Kill Billten łańcuch decyzji może prowadzić do bardzo różnych efektów. Uderzenie może brzmieć sucho i blisko, inne zaś może być częścią przerysowanej stylistyki walki. Kroki mogą sygnalizować czyjąś obecność albo zlewać się z muzyką. Wybór nie zawsze wynika z tego, jak głośny byłby dany dźwięk w rzeczywistości. Liczy się również to, jakich informacji i energii wymaga scena.

Wrażenia widza zależą od kontrastów. Gdy wszystko równie mocno domaga się uwagi, trudno zauważyć, co się zmienia. Chwila względnej ciszy może przygotować nas na nagłe wtargnięcie dźwięku, a nieprzerwany odgłos otoczenia może sprawić, że dostrzeżemy jego zanik. Stateman i Cohen pracują w kinie, które wykorzystuje takie różnice, by przejść od rozmowy do zagrożenia, bez słownego zapowiadania każdej zmiany.

Bękarty wojny: dźwięk filmu w filmie

Duma narodu, film propagandowy wyświetlany w Bękartach wojny, musi odróżniać się od świata, który go otacza. Jego charakter brzmieniowy pomaga nam rozpoznać inscenizację stworzoną po to, by wzbudzać entuzjazm nazistowskiej publiczności. Pokazywane w nim działania wojenne mają swoich widzów w świecie przedstawionym, a my obserwujemy także warunki projekcji. Ta różnica perspektyw zmienia znaczenie tych samych odgłosów strzałów dla słuchających ich osób.

Różnica między filmem a salą kinową porządkuje również uwagę. Widz słucha przedstawienia wojny, wiedząc o zagrożeniach, których nie są świadomi uczestnicy projekcji. Dźwięk filmu wyświetlanego na ekranie może wypełnić przestrzeń i sprawić, że pewne działania pozostaną niezauważone przez bohaterów. W ten sposób ścieżka dźwiękowa łączy dwa poziomy narracji, które obraz pokazuje na przemian, podtrzymując wrażenie, że oba rozgrywają się w tym samym budynku.

Ta praca wymaga czegoś więcej niż dodania rozpoznawalnego zniekształcenia. Brzmienie musi pasować do miejsca, z którego słuchamy, i do wydarzeń w otoczeniu. Głos z głośników nie jest odbierany tak samo jak głos osoby stojącej blisko. Scena może wykorzystać tę różnicę, by przenosić naszą uwagę między inscenizacją, publicznością a zagrożeniem. Brzmieniowa materia pomaga zrozumieć, co należy do którego poziomu.

Praca Wylie’ego Statemana nad projektowaniem dźwięku pozwala przyjrzeć się innym konkretnym przykładom. Warto w profilu zawodowym zauważyć, że efekty te powstają w wyniku skoordynowanych decyzji i współpracy z montażem. Ścieżka dźwiękowa może zapewnić ciągłość łączącą osobne ujęcia albo wprowadzić przełom, który zmienia nasze postrzeganie przestrzeni bez konieczności zmiany scenerii.

Hollywood i miasto, które słychać warstwami

Pewnego razu... w Hollywood łączy odgłosy ruchu ulicznego, radio, rozmowy i programy telewizyjne. Miasto nie kończy się na granicy kadru: silniki i audycje sugerują, że życie toczy się także poza nim. Jednocześnie radio może towarzyszyć bohaterowi w drodze i nadawać jej emocjonalną spójność. Dźwięk sprawia, że trasa prowadząca wizualnie przez różne miejsca staje się przestrzenią, w której można poczuć się jak u siebie.

Wywiady z twórcami filmu odróżniają też pracę Statemana od pracy mikserów dźwięku Mike’a Minklera i Christiana Minklera. To rozróżnienie pomaga dostrzec, jak kształtują się ostateczne relacje między poszczególnymi elementami. Słuchacz odbiera spójną całość, choć składają się na nią różne wkłady. Analiza odgłosów otoczenia, efektów synchronicznych i pejzaży dźwiękowych pozwala omówić te role bez sprowadzania ich do jednego nazwiska.

Współpraca Statemana i Cohena pozwala filmowi zmieniać brzmieniową gęstość bez utraty przejrzystości. Pokój może sprawiać wrażenie pełnego ludzi, ulica może ciągnąć się poza kadr, a audycja telewizyjna może przywoływać inną epokę. Ich praca nie polega po prostu na wzmacnianiu odgłosów przemocy: porządkuje to, co słyszymy, określa, skąd zdaje się dochodzić dźwięk, i zostawia w naszej wyobraźni miejsce na to, czego jeszcze nie widzimy.

Więcej informacji: ekipa techniczna Tarantino.

Zobacz wszystkie artykuły w Ekipa techniczna Tarantina i praca poszczególnych specjalistów