Zoller zagaduje Shosannę, gdy ta pracuje przy fasadzie swojego kina. Rozmowa schodzi na filmy i ujawnia dystans, którego on nie chce zaakceptować.
Spotkanie odbywa się przed kinem
Pierwsza rozmowa Shosanny i Fredricka Zollera w filmie Bękarty wojny nie kręci się wokół kupowania kasztanów. Zoller spotyka ją, gdy pracuje przed swoim kinem, i wykorzystuje repertuar jako pretekst do rozmowy. Rzekoma scena z kasztanami nie stanowi wiarygodnej podstawy do interpretacji początku ich relacji. Spotkanie koncentruje się wokół kina: ona nim zarządza, on przedstawia się jako miłośnik filmów, a oboje rozpoznają filmowe odniesienia.
Już pozycja każdego z nich uwidacznia różnicę. Shosanna jest zajęta i ma konkretne zadanie do wykonania. Zoller może się zatrzymać, przyglądać jej i przedłużać rozmowę. To, co dla niego wydaje się miłą okazją, dla niej jest przerwą w pracy. Nie zaczynają więc rozmowy jako dwie osoby równie chętne do poznania się. Film pozwala dostrzec tę nierówność, zanim sława żołnierza zmieni sytuację.
Ważne jest również to, że widz zna część przeszłości Shosanny, o której Zoller nie ma pojęcia. Niemiecki mundur ma dla niej znaczenie, którego nie może wyjaśnić, nie narażając się na niebezpieczeństwo. Jej powściągliwość nie wymaga romantycznego uzasadnienia ani przypisywania jej nieśmiałości: rozmowa z członkiem armii okupacyjnej zagraża oddzieleniu jej publicznej tożsamości od dawnego życia, które ukrywa.
Rozmowa o filmach nie oznacza, że oboje mają podobne spojrzenie
Zoller próbuje nawiązać nić porozumienia dzięki wspólnym zainteresowaniom. Rozmowa pozwala mu zachowywać się jak młody kinoman, a nie występować wyłącznie w roli żołnierza. Jego zainteresowanie kinem może być szczere, a zarazem nie wystarczać, by wymazać znaczenie jego obecności. Scena nie zmusza do wyboru między całkowicie udawanym miłośnikiem filmów a niewinnym zalotnikiem. Obie te cechy mogą współistnieć w jego zachowaniu.
Shosanna odpowiada z zupełnie innej pozycji. Jej związek z kinem obejmuje pracę, odpowiedzialność i tożsamość, którą musi podtrzymywać w oczach innych. Krótkie odpowiedzi wyznaczają granicę. Nie ma obowiązku zamieniać wspólnego zainteresowania kulturą w osobiste zaproszenie. Interpretacja spotkania zmienia się, gdy zwrócimy uwagę na to, co robi, by je zakończyć, zamiast patrzeć na nie wyłącznie przez pryzmat oczekiwań mężczyzny, który do niej podchodzi.
Daniel Brühl wykorzystuje w swojej interpretacji życzliwy wizerunek żołnierza. Zoller stara się sprawiać wrażenie przystępnego i nie zaczyna od podkreślania swojego wojskowego prestiżu. Przez to niezgoda staje się jeszcze bardziej niezręczna: Shosanna nie spotyka się z równoważnym przyjęciem odmowy. Uprzejmość może podtrzymywać rozmowę, którą druga osoba chce zakończyć. Ten pierwszy kontakt zapowiada problem Fredricka Zollera bez konieczności otwartej konfrontacji.
Relacja uwarunkowana okupacją
Scena nie przedstawia też kina jako schronienia całkowicie odseparowanego od polityki. Filmy pozwalają rozpocząć rozmowę, ale okupacja jest obecna w mundurze, na ulicy i w zakresie swobody, jaką ma Shosanna. Prowadzenie własnego biznesu nie oznacza, że może z równym poczuciem bezpieczeństwa traktować każdego gościa. Jej codzienna niezależność współistnieje z bezbronnością, której żołnierz nie dostrzega.
Późniejsze spotkanie w kawiarni dostarcza dodatkowych informacji o publicznej pozycji Zollera. Warto oddzielić te dwa momenty: podczas pierwszego zagaduje Shosannę przed kinem i rozmawia z nią o filmach; kolejne spotkanie pozwala lepiej poznać jego sławę. Połączenie ich w wyimaginowaną scenę spaceru i jedzenia kasztanów sprawia, że jego natrętne zachowanie wydaje się bardziej wzajemnym zalotem, niż wynikałoby z jej odpowiedzi.
Dla Shosanny Dreyfus, problemem nie jest znalezienie wystarczająco interesującego zalotnika. Musi kontrolować, kto wkracza w jej życie i jakie mogą być tego konsekwencje. Krótkie odpowiedzi, skupienie na pracy i brak entuzjazmu są częścią tej obrony. Wspólne zainteresowanie filmami nie zmniejsza dzielącego ich dystansu: tworzy przestrzeń, w której dystans ten zaczyna być widoczny.
Wróć do przewodnika po filmie Bękarty wojny.
Zobacz wszystkie artykuły w Bękarty wojny: język, kino i zemsta w okupowanej Francji
