Meiko Kaji i japońska muzyka w Kill Bill: tradycja, która nie jest jednolita

Głos Meiko Kaji łączy Kill Bill z konkretną historią japońskiego kina zemsty. Łatwiej zrozumieć tę relację, gdy oddzielimy piosenkę od pojedynku, uwzględnimy jej pochodzenie i przyjrzymy się etykietom kulturowym, które często bywają ze sobą mylone.

Shura no Hana pojawia się w filmie, który powstał wcześniej

Shura no Hana, znana jako The Flower of Carnage, jest wykonywana przez Meiko Kaji i pochodzi z filmu Lady Snowblood. Jej obecność w Kill Bill nie oznacza, że to anonimowy utwór folklorystyczny użyty po to, by stworzyć ogólną japońską atmosferę. Piosenka jest związana z aktorką, filmem i tradycją opowieści o zemście, którą Tarantino zna i przedstawia w nowym kontekście.

Związek z Lady Snowblood jest szczególnie wyraźny ze względu na zaśnieżoną scenerię i postać kobiety, której życie naznacza przemoc. Rozpoznanie tego powiązania nie oznacza jednak, że trzeba sprowadzać Oblubienicę i O-Ren do wiernych kopii wcześniejszej postaci. Muzyczny cytat może przywoływać pamięć, podczas gdy nowe obrazy na nowo rozdzielają role ofiary, przeciwniczki i ocalałej.

Warto też precyzyjnie określić moment, w którym słychać utwór. The Flower of Carnage rozbrzmiewa po finałowym starciu z O-Ren, gdy walka zdążyła już przynieść swoje konsekwencje. Przez znaczną część pojedynku na pierwszym planie jest Don't Let Me Be Misunderstood w wykonaniu Santa Esmeraldy. Przypisywanie całej walki na śniegu Meiko Kaji zlewa ze sobą różne utwory i pomija zmianę tonu, którą przynosi jej wejście.

Głos sprawia, że zwycięstwo nabiera bardziej niejednoznacznego wymiaru

Po intensywnej walce piosenka może nadać odejściu wymiar lamentu i wspomnienia. Głos Kaji nie musi dosłownie opisywać każdego działania, by się z nim wiązać. Dzięki niemu widz może skupić się na cenie zemsty, a nie tylko docenić kunszt zwyciężczyni. Fizyczne zwycięstwo nie wyczerpuje znaczenia tej sceny.

To, że Meiko Kaji jest aktorką i piosenkarką, dodaje kolejną warstwę dla osób znających jej filmy. Jej głos przywołuje obrazy, choć sama aktorka nie pojawia się w Kill Bill. Osoby, które nie znają jej dorobku, również słyszą wykonanie o charakterystycznej barwie i intensywności. Cytat działa zarówno jako nawiązanie, jak i samodzielne doświadczenie muzyczne, bez konieczności łączenia tych dwóch sposobów odbioru.

Nie należy nazywać tradycyjną muzyką każdego japońskiego utworu z filmu z lat siedemdziesiątych. Enka i inne formy muzyki popularnej mają współczesną historię i określone związki z przemysłem muzycznym. Ekspresyjny głos ani obcy język nie wystarczą, by zaklasyfikować utwór jako pradawny folklor. Precyzja kulturowa zaczyna się od uznania, że to konkretne, rozpoznawalne nagranie filmowe.

Ta sama ostrożność dotyczy Urami Bushi, innej piosenki Kaji wykorzystanej w Kill Bill i związanej z serią Female Prisoner Scorpion. To, że utwory wykonuje ta sama artystka, nie oznacza, że pochodzą z tego samego filmu. Napisy końcowe pozwalają prześledzić dwa odrębne powiązania z japońskim kinem zemsty. Połączenie ich w jeden temat uniemożliwiłoby dostrzeżenie różnorodności i specyfiki tych nawiązań.

Piosenka pojawiająca się po walce pozwala usłyszeć także różnicę między działaniem a jego konsekwencjami. Podczas pojedynku trzeba śledzić pozycje i ruchy; utwór może zaś pomóc odczuć to, co pozostaje po walce. Zmiana punktu skupienia nie przekreśla wcześniejszego widowiska, ale sprawia, że jego ostateczny sens nie sprowadza się wyłącznie do skuteczności miecza.

Japonia, Chiny i muzyczna mieszanka Kill Bill

Chambara i wuxia nie są synonimami. Pierwsze pojęcie wiąże się z japońską tradycją filmów o pojedynkach na miecze, drugie zaś z chińskimi opowieściami o bohaterach i sztukach walki. Film nawiązuje do obu tych obszarów, ale obecność japońskiej piosenki nie potwierdza automatycznie wpływu wuxia w tej samej scenie. Formy walki, wzorce narracyjne i muzykę należy analizować osobno.

Nawiązania do kina sztuk walki i samurajskiego współistnieją tu z włoskimi westernami, rockiem, soulem i muzyką telewizyjną. Japońska sceneria nie ogranicza ścieżki dźwiękowej do japońskich utworów. Pojedynek z O-Ren pokazuje, jak Tarantino łączy obraz, choreografię i nagranie z innego kręgu, by stworzyć własne doświadczenie.

Praca RZA nad Kill Bill jest częścią tej konstrukcji, ale nie oznacza, że RZA jest autorem każdej pojawiającej się w filmie piosenki. Nadzór nad tożsamością muzyczną filmu należy odróżnić od komponowania nowego materiału i od wykorzystania wcześniej istniejących utworów, których autorstwo jest odpowiednio przypisane. Kaji, Santa Esmeralda i kompozytorzy wcześniejszych filmów zachowują swoje zasługi w ramach całości.

Japońska piosenka nie gwarantuje, że wszystko, co widzimy, jest autentycznie japońskie. Jej konkretna funkcja polega na połączeniu nowej sceny z tradycją obrazów i emocji. Film wykorzystuje tę pamięć, by finał walki wybrzmiał mocniej niż sam wynik pojedynku. Przeszłość kina staje się głosem towarzyszącym konsekwencjom.

Słuchanie Kill Bill z uwzględnieniem tych rozróżnień pozwala docenić muzyczną mieszankę, nie sprowadzając Azji do jednolitej kategorii. Shura no Hana to konkretny utwór w wykonaniu Meiko Kaji, związany z Lady Snowblood; pojawia się w określonym momencie opowieści. Dzięki temu związek śniegu, zemsty i straty można analizować bogaciej niż za pomocą ogólnej etykiety „muzyka orientalna”.

Wróć do przewodnika po Kill Bill.

Zobacz wszystkie artykuły w Kill Bill: historia zemsty opowiedziana w dwóch tomach