„Samotny pasterz” Zamfira w „Kill Bill: Vol. 1”

„Samotny pasterz” to utwór na fletnię Pana, który towarzyszy przekazaniu katany w „Kill Bill: Vol. 1” i powraca pod koniec filmu. Kompozytorem jest James Last, a wykonawcą Gheorghe Zamfir. Nagranie pochodzi z 1977 roku — Tarantino wykorzystuje muzykę, która zdążyła już wcześniej zaistnieć na płytach.

Jej obecność zmienia ton historii pełnej starć. Melodia daje czas na przyjęcie broni, a gdy powraca, pozwala przypomnieć sobie tamtą chwilę po tym, jak Beatrix użyła miecza. Ten sam utwór najpierw towarzyszy przygotowaniom, a później zamyka pewien etap podróży. Fletnia prowadzi ekspresyjną linię melodyczną, której można słuchać, gdy bohaterowie rozmawiają lub gdy obraz skupia się na ich gestach. To wyjaśnia znaczenie Zamfira w pierwszej części filmu i pozwala wyróżnić trzy elementy: kompozycję Lasta, wykonanie zachowane na nagraniu oraz nowy kontekst, jaki film nadaje obu.

Kompozytorem jest James Last, wykonawcą — Gheorghe Zamfir

Oficjalna biografia Jamesa Lasta, opublikowana przez Universal Music, podaje, że w 1977 roku współpracował z Zamfirem przy „The Lonely Shepherd”. Wspomina też o późniejszym wykorzystaniu utworu w „Kill Bill: Vol. 1”. To dwa różne momenty w historii nagrania: jego obieg jako utworu instrumentalnego oraz wykorzystanie w opowieści filmowej.

Nazwisko Zamfira kojarzy się z tym utworem ze względu na wiodącą rolę jego fletni Pana. Last jest autorem kompozycji, a solista nadaje melodii charakterystyczne frazowanie i zapewnia jej ciągłość. Rozpoznanie obu wkładów pozwala zidentyfikować wersję wykorzystaną w filmie. Związek między utworem a jego wykonawcą jest tu szczególnie wyraźny, bo w pamięci pozostaje brzmienie konkretnego instrumentu wysuniętego na pierwszy plan.

W wywiadzie mailowym opublikowanym przez The Reveal w 2025 roku Zamfir opisał utwór jako melancholijny i refleksyjny. To ocena muzyka. W filmie te cechy mogą współistnieć z akcją zmierzającą ku przemocy: spokojna melodia sama w sobie nie przesądza o tym, co zrobią bohaterowie, którym towarzyszy.

Ścieżka dźwiękowa łączy wcześniejsze nagrania z oryginalnymi kompozycjami, wśród których znajduje się muzyka RZA do „Kill Bill”. „The Lonely Shepherd” należy do tych pierwszych. W przypadku tego utworu w napisach wyraźnie rozróżniono kompozytora i wykonawcę. Włączenie go do ścieżki dźwiękowej poszerza kontekst, w jakim można go słuchać, ale nazwiska Lasta i Zamfira nadal pozostają jego głównymi punktami odniesienia.

Fletnia Pana podczas przekazania katany

Zamfir gra na nai, rumuńskiej odmianie fletni Pana. W materiale The Reveal opisano tę rodzinę instrumentów jako zestaw rurek, z których każda wydaje jeden dźwięk. Dzięki tej budowie można odróżnić ją od fletu, w którym zakrywa się palcami otwory. Film łączy europejską tradycję wykonawczą ze sceną rozgrywającą się w Japonii. Muzyka tworzy ekspresyjną więź z obrazem, nie służąc jednak do wskazania położenia geograficznego.

Ken Garner łączy melodię z otrzymaniem broni, listą celów i napisami końcowymi. Pierwsze użycie nadaje znaczenie czynności, którą można by sprowadzić do szybkiego przekazania: gotowy przedmiot trafia w ręce osoby, która o niego poprosiła.

W tej scenie uwagę przykuwają dwie osoby. Hattori Hanzo ponownie wykuł miecz, mimo że wcześniej wyrzekł się tego zajęcia; Beatrix otrzymuje to, po co przyjechała na Okinawę. Muzyka towarzyszy uznaniu dla kunsztu i osoby, dla której powstała broń. Jej rozmach nadaje gestom wagę, nie wymagając od sceny pokazania walki, by udowodnić, jak ważna jest katana.

Fletnia pełni funkcję głosu instrumentalnego. Ciągłość melodii spaja tę chwilę, gdy uwaga przenosi się od kowala do broni, a następnie do Beatrix. Jej działanie można odczytać jako zaproszenie, by zatrzymać się nad tym, co się dzieje — po lżejszej wymianie zdań, od której rozpoczęła się wizyta w restauracji. Zmiana tonu nadaje przyjęciu miecza szczególne miejsce w podróży.

Ta muzyka dopuszcza współistnienie różnych emocji. Hanzo może doceniać jakość swojego dzieła, a zarazem być świadomy jego przeznaczenia. Beatrix zdobywa potrzebne narzędzie, ale scena rozgrywa się przed jego użyciem przeciwko O-Ren. Muzyka podkreśla wagę spotkania, nie zapowiadając dźwiękowo każdej przyszłej rany. Miecz ukazany jest najpierw jako efekt pracy i podjętej decyzji.

Powrót melodii w finale pierwszej części filmu

Gdy melodia powraca, widz zna już niszczycielską siłę miecza. Powrót muzyki kojarzonej z jego otrzymaniem pozwala zestawić dwa etapy historii: przekazanie broni i jej udział w starciach. Melodia zachowuje swoją tożsamość, choć zmienia się doświadczenie, z jakim się jej słucha. Jej powrót przywołuje przygotowania, gdy ich konsekwencje zostały już pokazane.

Podczas napisów końcowych ta ciągłość nabiera innego znaczenia. Muzyki można słuchać, mając mniej konkurujących z nią dialogów i bezpośrednich działań. Koniec pierwszej części pozostawia konfrontację z Billem nierozstrzygniętą, więc muzyczne zamknięcie towarzyszy przerwie w dłuższej wyprawie. Widz kończy ten epizod z utworem, który był już związany z drogą Beatrix, zamiast poznać go dopiero po ostatniej scenie.

Wykorzystanie utworu instrumentalnego pozostawia też otwartą relację między dźwiękiem a obrazem. Tekst piosenki mógłby nazwać emocję lub opisać wydarzenie; tutaj skojarzenie zależy od sytuacji, w których pojawia się melodia. Tytuł, który można przetłumaczyć jako „Samotny pasterz”, nie czyni z bohaterów odpowiedników postaci z opowiedzianej w pieśni historii. Film buduje własną relację między tą muzyką, kobietą otrzymującą broń i dalszą drogą, która ją czeka.

Utwór funkcjonuje również pod niemieckim tytułem „Der einsame Hirte”. Katalog Universal Music dla albumu „My Personal Favourites” podaje, że nagranie Lasta i Zamfira znalazło się na wydanym w 1977 roku albumie „Russland-Erinnerungen”. W składance z 2014 roku Last ponownie umieścił ten utwór w wybranej przez siebie kolekcji. Te informacje pozwalają prześledzić historię tego samego utworu na albumach o różnych tytułach i przeznaczeniu.

Na wydaniu ścieżki dźwiękowej do „Kill Bill: Vol. 1” opublikowanym przez Warner Music España „The Lonely Shepherd” figuruje jako utwór nr 14, a wykonanie przypisano Zamfirowi. Ta numeracja dotyczy albumu, a nie kolejnych wystąpień utworu w filmie. Tytuł składanki i nazwisko wykonawcy ułatwiają odnalezienie nagrania, natomiast informacja o autorstwie kompozycji wskazuje Jamesa Lasta. Przy porównywaniu wydań warto zachować te trzy dane razem, ponieważ nowa okładka lub późniejsza data publikacji mogą oznaczać wznowienie wcześniejszego nagrania.

Zobacz wszystkie artykuły w Kill Bill: historia zemsty opowiedziana w dwóch tomach