Santa Esmeralda w Kill Bill: muzyka w ogrodzie

Muzyka Santa Esmeralda w ogrodzie w Kill Bill: Vol. 1 pochodzi z ich wersji utworu z 1977 roku Don't Let Me Be Misunderstood. W filmie wykorzystano fragment instrumentalny na początku starcia Beatrix z O-Ren. Prawie dziesięciominutowy czas trwania utworu na płycie CD nie odpowiada temu, jak długo słychać go podczas pojedynku.

W wybranym fragmencie słychać klaskanie, perkusję i gitarę. To połączenie wprowadza taneczny puls w przestrzeni, w której przeciwniczki obserwują się, zanim ruszą do ataku. Słuchacz odbiera następujące po sobie akcenty, a obraz pozwala mu ocenić odległość między postaciami. Oczekiwanie na starcie zaczyna się budować, zanim skrzyżują się miecze.

Wybór wersji instrumentalnej zmienia też nasz odbiór piosenki. W tym fragmencie liczą się aranżacja i rytmiczne powtórzenia, a główny wokal pozostaje poza kadrem dźwiękowym. Rozpoznanie nagrania pozwala dostrzec konkretną decyzję montażową: wyodrębnić część płyty i nadać jej funkcję zależną od tego, co widzimy.

Wykorzystanie utworu Santa Esmeralda łatwiej zrozumieć, gdy przyjrzymy się strukturze nagrania. Piosenka może zawierać zwrotki, refreny i instrumentalne rozwinięcia pełniące różne funkcje. Film wykorzystuje jedno z takich rozwinięć i przekształca je w akompaniament fizycznego starcia.

Fragment filmu a długość utworu na płycie

Katalog Warner Music wymienia Santa Esmeralda na ścieżce dźwiękowej do filmu Kill Bill: Vol. 1. Ten zapis wskazuje wykonanie zawarte na albumie; aby ustalić, czego użyto w tej scenie, trzeba przyjrzeć się wybranemu fragmentowi.

Ken Garner precyzuje to w swoim opracowaniu Popular Music and the New Auteur (2013): chodzi o około dwie minuty z odcinka od 3:55 do 5:55 w dziesięciominutowej wersji na płycie CD. Te oznaczenia czasu odnoszą się do analizowanego utworu, a nie do czasu, który upływa w filmie.

Słuchanie nagrania od początku i słuchanie jego fragmentu w ogrodzie to zatem dwa różne początki. Montaż wkracza w część, która ma już własny przebieg w obrębie utworu. Nie musi wcześniej prezentować śpiewu, byśmy zrozumieli funkcję muzyki: same powtórzenia i akcenty mogą budować napięcie.

Dzięki temu wcześniejsze wykonanie może współistnieć z pracą RZA przy Kill Bill. W tym przypadku aranżacja istniała już, zanim połączono ją z obrazami. Wkład montażu polega na wyborze słyszanego fragmentu i określeniu, jak długo ma wybrzmiewać. Dzięki temu część utworu zyskuje autonomię, której nie miała, gdy słuchało się jej między partiami wokalnymi.

Klaskanie, perkusja i gitara: jak zbudowany jest puls

Garner wskazuje na klaskanie, perkusję, bongosy i gitarowe figury akustyczne. To dźwięki o wyraźnych atakach: każde wejście wyznacza punkt w muzycznym przebiegu. Klaskanie daje krótki akcent, a gitara może łączyć nuty między kolejnymi uderzeniami. Poczucie ruchu rodzi się z różnicy między powtarzającym się rytmem, który rozpoznajemy, a figurami, które się przez niego przewijają.

Stały puls pozwala przewidzieć kolejny akcent. Taka przewidywalność dobrze sprawdza się w scenie zagrożenia: zapewnia ciągłość słuchania, choć wciąż nie wiemy, kiedy zaatakuje jedna z kobiet. Rytm podtrzymuje uwagę, nie rozwiewając tej niepewności. Muzyka posuwa się naprzód regularnie, a bohaterki mogą ten ruch przedłużać, czekając, zbliżając się do siebie lub pozostając na swoich miejscach.

Álvaro Martín Sanz analizuje to połączenie w artykule „De catanas y guitarras”, opublikowanym w 2019 roku w czasopiśmie Telethusa. Opisuje dyskotekową aranżację z elementami flamenco zestawioną z obrazami japońskiego ogrodu. To połączenie pozwala mówić o flamenco, rumbie i rytmach latynoskich w ścieżkach dźwiękowych filmów Tarantino bez traktowania tych kategorii jak synonimów.

Określenie „disco” wskazuje na taneczne przeznaczenie aranżacji, a klaskanie i gitara nadają jej charakterystyczny sposób akcentowania. Scena łączy te cechy z uzbrojonymi postaciami i zaśnieżonym krajobrazem. Relację budują ruch i oczekiwanie. Nie wymaga ona, by przedstawione miejsce odpowiadało kulturowym skojarzeniom związanym ze wszystkimi słyszanymi instrumentami.

Muzyka przygotowuje starcie, a potem zmienia swoją funkcję

Po walce w Domu Błękitnych Liści ogród skupia uwagę na dwóch przeciwniczkach. Natarczywy rytm może trwać, gdy obie zajmują oddalone od siebie pozycje. Nadaje to wagę przygotowaniom: dystans, który wizualnie wydaje się niewielki, pokonuje się długo, a akompaniament uwydatnia czas, jaki może jeszcze upłynąć do starcia.

Brak głównego wokalu sprawia, że to gitara i perkusja podtrzymują ten fragment. Tytuł pozwala rozpoznać piosenkę, ale żadna zwrotka nie komentuje tu zamiarów walczących. Uwaga przenosi się na to, jak słuchamy ich ruchów. Figura muzyczna może wybrzmiewać, gdy czekamy na reakcję, bez werbalnego objaśniania, co myśli osoba szykująca się do ataku.

Fragment kończy się, zanim starcie zostanie rozstrzygnięte. Wycofując puls, montaż przerywa ciągłość, którą ustanowiła muzyka. Walka może trwać dalej, ale traci rytmiczne oparcie pozwalające przewidywać kolejny akcent. Długość oczekiwania zależy teraz bardziej od działań przeciwniczek i dźwięków, które pozostają w scenie.

Późniejsze pojawienie się utworu The Flower of Carnage, w wykonaniu Meiko Kaji, przypada na inny moment. Garner umiejscawia tę piosenkę przy porażce i śmierci O-Ren. Śpiew towarzyszy więc konsekwencjom starcia, gdy niepewność co do jego wyniku już zniknęła.

Geneza aranżacji pomaga zrozumieć, dlaczego nagranie nadaje się do takiego instrumentalnego wykorzystania. W tygodniku Music Week z 26 listopada 1977 roku Leroy Gomez wyjaśnił, że chciał na nowo opracować piosenkę, nadając jej latynoski charakter. Pomysł przekształcenia istniał, zanim płytę powiązano z kinem: znany utwór mógł zyskać inny rytm dzięki nowemu wykonaniu.

W tym samym wywiadzie wyjaśnił, że Santa Esmeralda zebrała muzyków na potrzeby nagrania płyty, a wówczas próbował stworzyć zespół, z którym mógłby ruszyć w trasę koncertową. Nazwa widniejąca na wydawnictwie nie oznaczała jeszcze stałego zespołu, który od dłuższego czasu wspólnie występował na scenie.

Ta wypowiedź pozwala odróżnić tworzenie brzmienia w studiu od jego późniejszej prezentacji na żywo. Przywraca też muzykom część zasłużonej uwagi: możliwości, które film odnajduje w tym fragmencie, wynikają z wykonania stworzonego wiele lat wcześniej, w innym kontekście.

Zobacz wszystkie artykuły w Kill Bill: historia zemsty opowiedziana w dwóch tomach