Walter Hill i Don Siegel w kinofilskim świecie Tarantino

Zainteresowanie Tarantino twórczością Hilla i Siegela zachęca, by spojrzeć na akcję jak na sposób opowiadania za pomocą decyzji, przestrzeni i ciał.

Dwie kariery, które warto rozróżnić

Walter Hill i Don Siegel zajmują dobrze rozpoznawalne miejsce w rozmowach i tekstach kinofilskich Quentina Tarantino, ale nie należy łączyć ich w jeden autorski podpis. Siegel wyreżyserował Brudnego Harry’ego i Ucieczkę z Alcatraz. Hill wyreżyserował Wojowników i napisał scenariusz do filmu Ucieczka gangstera, którego wersję z 1972 roku zrealizował Sam Peckinpah. Przypisanie Hillowi reżyserii tego ostatniego filmu zatarłoby właśnie jedną z relacji między pisaniem a inscenizacją, którą warto zbadać.

W rozmowie Five Things opublikowanej przez W Magazine 3 kwietnia 2020 roku Tarantino przyznał, że jest fanem filmu Wojownicy. Z kolei kino New Beverly zapowiedziało 9 kwietnia 2019 roku jego tekst o filmie Ucieczka z Alcatraz. Te świadectwa są konkretnymi punktami odniesienia. Nie oznacza to, że każdy komentarz opublikowany na stronie kina jest jego autorstwa ani że jego opinie o wszystkich filmach obu reżyserów są takie same.

Określenie „rzemieślnik” może oddawać niezwykłą umiejętność konstruowania scen, ale może też umniejszać ich znaczenie. Pościg czy przemieszczanie się po więzieniu wiążą się z decyzjami dotyczącymi informacji, czasu trwania i punktu widzenia. Klarowność nie oznacza braku refleksji. Niekiedy najtrudniej jest sprawić, by złożona sytuacja wydawała się od razu zrozumiała.

Siegel: instytucje, inwigilacja i powściągliwa akcja

Brudny Harry, którego premiera odbyła się w 1971 roku, buduje znaczną część napięcia wokół policjanta popadającego w konflikt z procedurami i ograniczeniami instytucjonalnymi. Obecność Clinta Eastwooda skupia uwagę, ale film każe też przyglądać się temu, jak miasto staje się przestrzenią inwigilacji, pościgu i narażenia na niebezpieczeństwo. Zagrożenie krąży po rozpoznawalnych miejscach, których pozorna normalność może nagle zostać zakłócona.

Siła filmu jako thrillera nie wyklucza dyskusji o autorytecie, który reprezentuje główny bohater. Scena może być skuteczna, a zarazem stawiać niewygodne pytania o to, jakie metody czyni pożądanymi. Dostrzeganie obu tych wymiarów pozwala uniknąć dwóch uproszczeń: uznania, że sama formalna skuteczność dowodzi słuszności moralnej, albo założenia, że zastrzeżenia moralne uniemożliwiają analizę konstrukcji sekwencji.

W filmie Ucieczka z Alcatraz z 1979 roku przestrzeń działa inaczej. Więzienie narzuca harmonogramy, trasy i ograniczone możliwości poruszania się. Akcja musi wyrastać z drobnych zmian w obrębie tej powtarzalności. Zwykły przedmiot może nabrać znaczenia, bo pozwala zrobić coś, czemu system próbuje zapobiec. Widz uczy się doceniać zadania i upływ czasu, które poza murami więzienia pozostałyby niezauważone.

Cisza ma kluczowe znaczenie. Film potrafi wyrazić zamiar spojrzeniem lub działaniem, bez konieczności wyjaśniania wszystkiego, co bohater ma na myśli. Taka oszczędność przenosi część pracy na widza: trzeba dostrzec okazję i zapamiętać szczegół. Skupiona uwaga zamienia przygotowania w suspens. Film dowodzi, że kino akcji może opierać się na cierpliwości równie mocno jak na szybkości.

Hill: niemożliwy powrót i pisanie konfliktu

Wojownicy, również z 1979 roku, zmieniają Nowy Jork w przestrzeń niebezpiecznego powrotu. Jasno określony cel sprawia, że każdy etap wprowadza nowych przeciwników, zasady i miejsca, nie gubiąc głównego kierunku. Miasto przypomina serię prób, ale zachowuje emocjonalną geografię: oddalanie się od domu lub zbliżanie do niego zmienia znaczenie każdego spotkania.

Poszczególne gangi różnią się wyglądem, a kostiumy pomagają je rozpoznać, zanim poznamy ich nazwy. Taka stylizacja nie próbuje udawać neutralnego dokumentu o życiu miejskim. Buduje świat, w którym przynależność do grupy jest natychmiast czytelna. Film może rozwijać się szybko, bo część informacji zawarta jest już w ciałach pojawiających się na ekranie.

Ucieczka gangstera pozwala dostrzec inny wymiar pracy Hilla. Scenariusz adaptuje powieść Jima Thompsona i umieszcza związek pary w samym środku ucieczki przestępców. Ucieczka w przestrzeni i wzajemna nieufność napędzają się nawzajem. Umiejętność prowadzenia samochodu czy strzelania nie rozstrzyga, czy można zaufać osobie siedzącej obok. Akcja zmienia relację, a relacja sprawia, że każda praktyczna decyzja staje się bardziej niepewna.

Na przykład podczas pościgu przez miasto ważne jest, by wiedzieć, która ulica pozwala jechać dalej, a która zmusza do odwrotu. Orientacja widza sprawia, że przemieszczanie się staje się zrozumiałą decyzją, a nie tylko serią pościgów.

Analiza wersji, napisów końcowych i rozbieżności dotyczących tych filmów stanowi część tematyki książki Cinema Speculation, którą Tarantino opublikował w 2022 roku. Porównanie Hilla i Siegela zyskuje, gdy zachowuje różnice między nimi: miasto przypominające nocną przygodę, więzienie uporządkowane rutyną, kontrowersyjny policjant czy uciekająca para. We wszystkich tych przypadkach przyglądanie się temu, jak rozdzielane są informacje, pozwala docenić pracę, którą określenie „kino bezpośrednie” może skrywać pod pozorem łatwości.

Zobacz wybór reżyserów i aktorów podziwianych przez Tarantino.

Zobacz wszystkie artykuły w Filmowcy i aktorzy, których podziwia Quentin Tarantino