Krajobraz Południa i Zachodu może kojarzyć się z różnymi tradycjami muzycznymi. Tarantino wykorzystuje niektóre z nich, ale warto uważać, by country, blues, folk i bluegrass nie stały się wymiennymi nazwami.
Gatunek filmu nie przesądza o gatunku piosenki
W filmie o Dzikim Zachodzie może pojawić się muzyka z włoskiego westernu, tradycyjna ballada, rock lub hip-hop, a mimo to nie stanie się on zbiorem utworów country. Podobnie gitara akustyczna nie dowodzi, że piosenka należy do bluegrassu. Aby ją sklasyfikować, trzeba zwrócić uwagę na nagranie, wykonawcę i jego cechy, a nie tylko na krajobraz widoczny na ekranie.
W filmie „Django” pojawia się utwór „Too Old to Die Young” Brothera Dege. Brzmienie piosenki nawiązuje do bluesa i współczesnej tradycji Południa. Nie należy opisywać jej jako nagrania z XIX wieku ani jako muzyki, której Django słucha w świecie przedstawionym. Ta różnica czasowa jest częścią sposobu, w jaki film buduje impet powrotu i konfrontacji.
Brzmienie gitary może przywodzić na myśl szorstkość, wytrwałość i ruch, ale nie uprawnia to do klasyfikowania każdego użycia techniki slide jako bluegrassu. Ta technika występuje w różnych tradycjach. Film wykorzystuje konkretną interpretację, a nie ogólną definicję Południa. Zachowanie nazwiska Brothera Dege pozwala dostrzec tę specyfikę i nie pozwala, by wykonawca zniknął za geograficzną etykietą.
Ballada Daisy ma inne pochodzenie
W filmie „Nienawistna ósemka” Daisy śpiewa przy gitarze „Jim Jones at Botany Bay”. To tradycyjna ballada związana z doświadczeniami skazańców zesłanych do Australii. Jej obecność w amerykańskim westernie nie zmienia automatycznie jej pochodzenia. Piosenka wprowadza głos opowiadający o karze, przymusowym wygnaniu i oporze. Może on współgrać z sytuacją więźniarki, choć utwór nie powstał z myślą o niej.
To wykonanie diegetyczne: Daisy gra muzykę na oczach pozostałych. Odróżnia je to od nagrania Brothera Dege, dodanego do montażu „Django”. W pierwszym przypadku piosenka jest czynnością bohaterki, którą można przerwać; w drugim towarzyszy widzowi podczas akcji, choć jej bohater nie musi jej słyszeć. Funkcji narracyjnej nie da się wywnioskować wyłącznie ze stylu muzycznego.
Gitara ma też znaczenie jako przedmiot, którym można się dzielić i o który można się spierać. Muzyka przykuwa uwagę na chwilę w nieprzyjaznym pomieszczeniu, a Ruth postanawia ją przerwać. Konflikt nie dotyczy tego, czy ballada właściwie przedstawia Dziki Zachód, lecz tego, kto może decydować o czasie i dźwiękach w tym miejscu. Tradycja muzyczna staje się częścią bezpośredniej relacji władzy.
Nazwanie tej sceny bluegrassem tylko ze względu na głos i instrument byłoby uproszczeniem. Nie ma potrzeby oczekiwać od filmu składu instrumentalnego ani etykiety, których sam nie przedstawia. Tradycyjny repertuar może krążyć między krajami i gatunkami, ale nadal wymaga precyzyjnej identyfikacji. Piosenka jest ciekawsza, gdy dostrzegamy jej drogę, niż gdy traktujemy ją jak generyczną dekorację.
Country pojawia się także poza westernem
W filmie „Jackie Brown” wykorzystano utwór „Tennessee Stud” w wykonaniu Johnny’ego Casha. Ten przykład przypomina, że country nie potrzebuje opowieści o rewolwerowcach, by pełnić funkcję w filmie. Głos i muzyczna narracja mogą pojawić się we współczesnej historii miejskiej i stworzyć kontrast z otoczeniem. Wybór wynika z relacji między sceną a nagraniem, a nie z geograficznego obowiązku.
„Pulp Fiction” pokazuje inny sposób wykorzystania muzyki: Butch słucha w samochodzie utworu „Flowers on the Wall” zespołu The Statler Brothers. Włączając się do śpiewania, bohater na chwilę poprawia sobie nastrój. Efekt zależy od jego sytuacji i od tego, co wydarzy się później, a także od kulturowych skojarzeń związanych z repertuarem. Country jest częścią codziennego życia, a nie elementem scenerii z XIX wieku.
Te przykłady pomagają oddzielić tradycję muzyczną od regionalnego stereotypu. Południe nie ma jednego głosu, a filmowy Dziki Zachód tworzyli kompozytorzy i wykonawcy z wielu miejsc. Tarantino korzysta z tej różnorodności i może zestawić współczesną piosenkę z Południa z włoską partyturą lub melodią z innego kraju. Całość nie ma być wyczerpującą antologią etnograficzną.
Poszukiwania rzekomego systematycznego wykorzystania bluegrassu należy więc ograniczyć do utworów, których użycie potwierdzają napisy końcowe lub inne źródła. Nie wystarczy znaleźć szarpanych strun, wyobrazić sobie banjo czy usłyszeć wiejskiego głosu, by uzupełnić listę. Jeśli nie ma konkretnego nagrania, które potwierdzałoby taką klasyfikację, precyzyjniej będzie wyjaśnić różnicę, niż przypisywać reżyserowi upodobanie, którego te sceny nie dokumentują.
Country, blues i ballada dają Tarantino różne sposoby opowiadania i kształtowania czasu. Brother Dege napędza akcję współczesnym nagraniem; Daisy wykonuje tradycyjną piosenkę w kryjówce; Cash i The Statler Brothers pojawiają się w miejskich historiach. Ta różnorodność pokazuje, że muzyczny krajobraz budują konkretne zastosowania. Gitara może połączyć te światy w odbiorze słuchacza, ale nie czyni z nich jednej tradycji.
Wróć do muzyki i ścieżek dźwiękowych Tarantino.
Zobacz wszystkie artykuły w Muzyka i dźwięk u Tarantino: jak zmienia się scena
