Nouvelle Vague pokazała Tarantino sposób myślenia, w którym filmy mogą mówić o innych filmach i zmieniać własne reguły. Ta relacja ma konkretne nazwiska i nie oznacza bezwarunkowego podziwu dla całego nurtu.
Godard zajmuje konkretne miejsce wśród jego inspiracji
Tarantino wymieniał Jean-Luca Godarda wśród reżyserów, którzy go inspirowali. W rozmowie opublikowanej przez Filmmaker w 1993 roku wyróżnił wczesny okres twórczości Godarda, obok amerykańskich filmowców. To ważne doprecyzowanie: zainteresowanie dotyczy części filmografii, a nie bezkrytycznego poparcia dla każdego filmu czy stanowiska francuskiego twórcy.
Nazwa A Band Apart nawiązuje do filmu Godarda z 1964 roku, Bande à part. To odwołanie zmienia podziw dla kina w tożsamość firmy produkcyjnej. Jest to sprawdzalny i bezpośredni związek, mocniejszy niż wnioskowanie o wpływie na podstawie dowolnego przeskoku montażowego czy obecności postaci rozmawiających o kulturze popularnej.
Nouvelle Vague nie była jednym, uniwersalnym wzorem. Godard, François Truffaut i inni filmowcy rozwijali różne wrażliwości i kariery. Dlatego nie należy przedstawiać Truffauta jako twórcy podziwianego przez Tarantino tylko dlatego, że obaj należą do tego samego nurtu. Wypowiedzi Amerykanina o konkretnych filmowcach nie zawsze pasują do szkolnego obrazu obowiązkowych sympatii.
Analiza Nouvelle Vague w filmie Wściekłe psy pozwala dostrzec konkretną relację. W szerszej perspektywie istotna jest swoboda traktowania opowieści kryminalnej jak materiału, który może zboczyć z drogi, zatrzymać się i połączyć z innymi doświadczeniami. Taka postawa współistnieje z wpływami Hollywood i kinematografii azjatyckich, nie dając się wyjaśnić wyłącznie przez Francję.
Rozmowy, które nie służą wyłącznie fabule
Widoczne podobieństwo polega na tym, że bohaterowie mogą rozmawiać o sprawach wykraczających poza informacje niezbędne do rozwijania intrygi. Rozmowa może ujawniać ich upodobania, sposób nawiązywania relacji i pozycję w grupie. Czas poświęcony na pogawędkę daje poczucie wspólnego przebywania, nawet jeśli omawiana sprawa nie staje się później wskazówką pozwalającą rozwiązać zagadkę zbrodni.
We Wściekłych psach początkowa rozmowa przy stole przedstawia grupę, zanim zobaczymy konsekwencje napadu. Postacie różnią się tym, co mówią, i tym, jak reagują na wypowiedzi innych. Scena pozwala widzowi poznać ich jako uczestników życia społecznego, zanim zostaną sprowadzeni do ról w ramach akcji.
Pulp Fiction korzysta z tej swobody podczas podróży i spotkań. Rozmowa o zwyczajach panujących w innych krajach może poprzedzać akt przemocy, przez co zmiana tonu jest gwałtowna, ale nie sprawia, że znikają ludzie, których przed chwilą słuchaliśmy. Przestępcy mają wolny czas, ciekawość świata i własne nawyki językowe. Film wykorzystuje tę poboczną część ich życia, by zmienić nasz stosunek do nich.
Podobieństwo do niektórych fragmentów filmów Godarda nie oznacza, że każda rozmowa jest kopią francuskiej sceny. Komedia klasyczna, kino Howarda Hawksa i wiele innych tradycji również przywiązują wagę do wymiany zdań. Wpływ może być częścią większej kombinacji, a jego uznanie nie wymaga uznania go za jedyne źródło danego środka.
Formalne zerwania i przyjemność rozpoznawania kina
Tarantino stosuje rozdziały, zmiany chronologii i wahania tonu, które uwidaczniają konstrukcję opowieści. Widz może zauważyć, że historia jest przedstawiana w szczególny sposób, zamiast odbierać ją jako przejrzysty ciąg wydarzeń. Ta świadomość formy nawiązuje do kina nowoczesnego, choć konkretne rozwiązania różnią się w zależności od filmu.
Odniesienia do kina pozwalają też filmowi ujawnić, że jest skonstruowany. Muzyka, aktor lub obraz mogą przywołać w scenie wspomnienie innego filmu. Nie musi to prowadzić do ironicznego przerwania akcji: pamięć o innych filmach może współistnieć z silnymi emocjami i zainteresowaniem losem bohaterów.
Taniec w Pulp Fiction stanowi ciekawe pole do porównania ze swobodą niektórych numerów w Bande à part. W obu przypadkach ciała i wspólnie spędzany czas zyskują znaczenie wykraczające poza bezpośrednią użyteczność fabularną. Scena pozwala przyjrzeć się relacji przez pryzmat rytmu, bliskości i gestu. Porównanie nie oznacza, że choreografie są równoważne, ani nie wyklucza innych inspiracji.
Przeskoki osi montażowej czy nieciągłości wymagają precyzyjniejszego rozpoznania. Nie każde wyraziste cięcie jest cytatem z Godarda i nie każde zerwanie ciągłości pełni tę samą funkcję. Może skracać czas, podkreślać coś, zaskakiwać lub zmieniać punkt widzenia. Analiza powinna najpierw opisać działanie cięcia, zanim przypisze mu prestiżową genealogię.
Relacja Tarantino z Nouvelle Vague staje się wyraźniejsza, gdy zachowamy odpowiednią skalę. Mamy tu deklarowany podziw dla jednego z etapów twórczości Godarda, nazwę firmy produkcyjnej, która go utrwala, oraz podobieństwa w swobodnym łączeniu rozmowy, gatunku i nawiązań. Jego filmy przekształcają te możliwości w ramach innych rytmów i tradycji. Wpływ pozostaje dostępnym narzędziem, a nie całościowym wyjaśnieniem jego stylu.
Czytaj dalej: gatunki filmowe i hołdy Tarantino dla kina.
Zobacz wszystkie artykuły w Przemoc i hołdy w filmach Tarantino: jak przekształca gatunki
