Pojedynek może rozegrać się w nowoczesnym pokoju, a mimo to przywoływać western. Tarantino wykorzystuje muzykę, oczekiwanie i odosobnione postacie, by przenosić tę tradycję między epokami i sceneriami.
Oczekiwanie jest równie ważne jak starcie
Spaghetti western wypracował bardzo rozpoznawalne sposoby przygotowywania starcia: spojrzenia, dystans, cisza i muzyka mogły wydłużać czas przed krótkim wybuchem akcji. Tarantino dostrzega w tej organizacji narzędzie, które nie wymaga obecności koni. Jego bohaterowie mogą znajdować się w magazynie lub domu, a mimo to mierzyć się ze sobą jak postacie próbujące odczytać decyzję przeciwnika.
Związek z Sergiem Leone jest szczególnie widoczny w znaczeniu, jakie przypisuje się tu antycypacji. Gest nabiera wagi, bo następuje po chwili oczekiwania i dlatego, że widz wie, co jest stawką. Napięcie nie wynika wyłącznie z przyspieszenia montażu. Czasem narasta, gdy opóźnia się odpowiedź, która wydaje się nieunikniona.
Ten zabieg łączy się z długimi rozmowami. Bohaterowie Tarantina wykorzystują język, by negocjować, prowokować lub sprawdzać czyjąś tożsamość, podczas gdy kadr wciąż dopuszcza możliwość fizycznej eksplozji. Pojedynek może trwać przez kilka minut, zanim ktokolwiek wykona ruch. Słowa zajmują przestrzeń, którą inny western mógłby pozostawić ciszy.
To porównanie nie oznacza, że każda pauza wywodzi się od Leone. Napięcie ma wiele tradycji, a Tarantino je łączy. O konkretnej zbieżności można mówić wtedy, gdy razem występują oczekiwanie, postawa ciała, muzyka i skoncentrowane rozstrzygnięcie. Analizując scenę, należy przyjrzeć się temu połączeniu, zamiast traktować nazwisko włoskiego reżysera jako uniwersalną etykietę.
Muzyka i krajobraz zmieniają kontekst
Kill Bill vol. 2 to wyraźny przykład przeniesienia tych środków. Pustynia, odosobnienie i relacja między dawnymi towarzyszami sprawiają, że opowieść o zemście i sztukach walki nabiera rytmu bliskiego westernowi. Bohaterka przemierza przestrzenie, w których przeszłość ciąży na ludziach, którzy nie żyją już tak jak dawniej. Krajobraz współtworzy poczucie wyczerpania i niespłaconego długu.
Do wpływów spaghetti westernu w filmie Kill Bill vol. 2 należy także istotna warstwa dźwiękowa. Muzyka kojarzona z inną tradycją może zmienić sposób, w jaki odbieramy czyjeś wejście, oczekiwanie lub odkrycie. Nowa scena zachowuje własnych bohaterów, ale zyskuje pamięć wcześniejszych starć. Zapożyczenie działa dzięki związkowi z bieżącą akcją, a nie obowiązkowi odtworzenia pierwowzoru.
Nawiązanie do Sergia Corbucciego wprowadza do włoskiego westernu inną wrażliwość. Jego światy bywają okrutne, wrogie społecznie i niegościnne dla protagonistów. Ta różnorodność nie pozwala traktować Leone, Corbucciego i Sergia Sollimy jako twórców wymiennych. Wspólna branża i okres nie zacierają różnic w tonie, polityce czy kreacji bohatera.
Tarantino może wykorzystać muzykę lub postać pochodzącą z tego nurtu, nie odtwarzając wszystkich jego idei. Wpływ jest wybiórczy. Aby przypisać konkretne rozwiązanie Sollimie, potrzebne byłoby na przykład porównanie albo możliwa do zweryfikowania wypowiedź; samo wymienienie jego nazwiska obok innych filmowców nie dowodzi konkretnego długu w każdym filmie rozgrywającym się w mieście.
Gdy western znów staje się głównym gatunkiem
Django wykorzystuje western jako narzędzie przedstawienia niewolniczego Południa. Imię protagonisty przywołuje pamięć gatunku, ale sytuacja Django i Broomhildy przesuwa akcent na inne doświadczenie historyczne. Film na nowo układa system nagród, sojuszy i przemocy wokół walki o wolność oraz odzyskanie ukochanej osoby.
Nowe odczytanie mitu spaghetti westernu pozwala dokładniej rozwinąć tę zmianę. W przekrojowym porównaniu istotne jest to, że Tarantino nie ogranicza się do dodania włoskiej estetyki do amerykańskiego westernu. Wybiera konwencje i konfrontuje je z systemem własności ludzi, który wyznacza możliwości bohaterów.
W Nienawistnej ósemce kierunek się odwraca i prowadzi ku zamkniętej przestrzeni. Śnieg i zamieć zaganiają podróżnych do wnętrza, gdzie muszą rozszyfrowywać tożsamości i opowieści. Zachód przestaje być przede wszystkim rozległą przestrzenią otwartą na przygodę, a staje się miejscem, w którym konflikty wojenne wciąż trwają między ludźmi zmuszonymi dzielić jeden pokój.
Pewnego razu... w Hollywood dodaje wymiar przemysłowy. Podróż Ricka Daltona do Włoch wpisuje europejski western w kontekst kariery zawodowej i zmiany prestiżu. Wymyślone włoskie filmy Ricka należą do świata bohatera, ale odsyłają do historycznego rynku pracy dla amerykańskich aktorów. Gatunek jawi się jako praca, rynek i szansa na nowy początek.
Te zastosowania pokazują, że chodzi o coś więcej niż zbiór kapeluszy, ostróg czy dobrze znanych melodii. Tarantino czerpie z włoskiego westernu sposoby rozłożenia akcentów w czasie, przedstawiania przeciwnika i pozwalania, by przeszłość wpływała na konfrontację. Następnie zmienia scenerię, epokę lub dylemat moralny. Tradycja pozostaje rozpoznawalna, choć konflikt, który ją wykorzystuje, jest już inny.
Ciągłość między jego filmami wynika z tej zdolności przenoszenia motywów. Przestępca może czekać jak rewolwerowiec, a zabójczyni przemierzać pustynię jak postać z westernu. Gdy reżyser otwarcie wraca do gatunku, te narzędzia zyskują nowe tematy. Warto obserwować, co zachowuje, a co zmienia za każdym razem, gdy ponownie wprowadza je do obiegu.
Czytaj dalej: gatunki filmowe i hołdy Tarantina.
Zobacz wszystkie artykuły w Przemoc i hołdy w filmach Tarantino: jak przekształca gatunki
