Dwa uniwersa Tarantina i ich granice

Tarantino rozróżnił świat, w którym żyją jego bohaterowie, i filmy, które mogliby oni oglądać. Ta koncepcja porządkuje powiązania, ale nie stanowi zamkniętej chronologii całej jego twórczości.

Bohaterowie, którzy sami mogliby pójść do kina

Wyjaśnienie koncepcji dwóch uniwersów opiera się na prostym rozróżnieniu: część bohaterów Tarantina żyje w świecie przedstawionym jako ich rzeczywistość, a inni należą do filmów, które mogłyby być wyświetlane w tym świecie. Określenia Realer Than Real i Movie Movie służą do nazwania tych dwóch poziomów. Pierwszy dopuszcza rzeczywistość spotęgowaną, drugi pozwala na jeszcze swobodniejszy stosunek do konwencji kina gatunkowego.

Podczas występu w australijskim programie The Project w 2016 roku Tarantino wyjaśnił tę koncepcję, podając Wściekłe psy i Pulp Fiction jako przykłady pierwszego poziomu, a Kill Bill i Od zmierzchu do świtu jako filmy, które bohaterowie tamtych produkcji mogliby oglądać. Wyjaśnienie nie wymaga wyobrażenia sobie konkretnej sceny, w której Vincent Vega kupuje bilet. Opisuje ono relację między rodzajami fikcji.

W Wściekłych psach zamknięta przestrzeń, rany i podejrzliwość mają rozpoznawalny, fizyczny wymiar, choć dialogi i kompozycja są mocno wystylizowane. W Kill Bill narracja dopuszcza legendarnych mistrzów, niezwykłe wyczyny sztuk walki i zmianę konwencji bliską komiksowi. Różnica nie polega na tym, że jeden film zawiera przemoc, a drugi nie. Zależy od umowy, jaką każda opowieść zawiera z widzami.

Warto unikać zbyt dosłownego tłumaczenia słowa „realny”. Pulp Fiction zawiera niezwykłe zbiegi okoliczności, a jego bohaterowie potrafią rozmawiać o błahostkach w ekstremalnych sytuacjach. Ta etykieta nie obiecuje dokumentalnego naturalizmu. Wskazuje poziom, który dla tych bohaterów stanowi codzienne życie, nawet jeśli jest ono o wiele bardziej teatralne niż nasze.

Death Proof i specjalny przywilej McGrawa

Wywiad z 2007 roku dla The Quentin Tarantino Archives wnosi ważne doprecyzowanie: Tarantino umieścił Death Proof obok Wściekłych psów i Pulp Fiction. Dlatego automatyczne przypisywanie obu filmów z Grindhouse do tego samego poziomu zaciera rozróżnienie, które wyraźnie sformułował. Wspólny seans podwójny, estetyka projekcji i współpracownicy nie oznaczają, że filmy muszą zajmować dokładnie tę samą pozycję w jego schemacie.

W tej rozmowie opisał również Earla McGrawa jako postać, która może przechodzić między oboma uniwersami. Ten wyjątek pomaga zrozumieć jego obecność w opowieściach rządzących się bardzo różnymi zasadami. Losy Earla McGrawa należy rozpatrywać jako elastyczną ciągłość, bez wymyślania biografii, która za pomocą dat wyjaśniałaby każde ponowne pojawienie się szeryfa.

Ten przypadek pokazuje, że klasyfikacja powstała jako narzędzie twórcze i objaśniające, a nie regulamin pozbawiony wyjątków. Postać może zachować sposób mówienia, odtwórcę i cechy zachowania, a jednocześnie zmienić otoczenie narracyjne, w którym występuje. Ta elastyczność sprawia, że samo rozpoznanie postaci przez widzów ma wartość, bez konieczności fantastycznego wyjaśniania podróży między wymiarami.

Warto też odróżnić pokrewieństwo od przynależności do uniwersum. Bracia Vega są uznawani za krewnych, podczas gdy inne nazwiska pojawiają się ponownie jedynie w dialogach lub napisach końcowych. Zbieżność nazwisk może skłaniać do porównywania postaci, ale nie wystarcza, by ustalić ich rodziców, dzieci ani wspólne wydarzenia. Wzmianki o Scagnettich dobrze pokazują, dlaczego trzeba odróżniać powracające nazwisko od genealogii.

Powiązania, które nie wymagają zamkniętej encyklopedii

Fikcyjne marki sprawiają, że kilka filmów może wyglądać na osadzone we wspólnej przestrzeni kulturowej. Marka papierosów, bar z hamburgerami lub reklama mogą pojawiać się ponownie, nie zmieniając głównego wątku. Te przedmioty budują poczucie znajomości i tworzą rozpoznawalny styl wizualny. Ich obecność sama w sobie nie dowodzi, że wszystkie wydarzenia z jednego filmu są obowiązkowymi historycznymi poprzednikami wydarzeń z innego.

Jawnie komentowane więzy rodzinne działają inaczej. Wyobrażone pokrewieństwo między Broomhildą i Johnem Shaftem łączy epoki i tradycje filmowe dzięki wypowiedzi reżysera. Związek między Petem i Archiem Hicoxem potwierdza ponadto Tim Roth. W obu przypadkach należy zachować informację o źródle i dostępny poziom szczegółowości, zamiast dopowiadać nieznane pokolenia.

Teoria o Kingu i Pauli Schultz stanowi przydatny kontrast: daty i nazwisko mogą do siebie pasować, ale nie potwierdzają pokrewieństwa. Widz może swobodnie zbudować hipotezę, jednak analiza powinna wyraźnie zaznaczać, że to tylko hipoteza. Gdy wszystkie zbieżności uznaje się za kanon, zaciera się różnica między tym, co pokazuje film, co wyjaśnił autor, a co proponuje publiczność.

Chronologia uniwersum Tarantina może porządkować miejsca i czasy akcji oraz wskazywać powiązania, o ile pozostaje elastyczna. Historyczna data wydarzeń nie rozstrzyga automatycznie, na jakim poziomie fikcji rozgrywa się opowieść. Zmiana przeszłości nie wymaga też włączenia każdego późniejszego filmu w szczegółowy łańcuch przyczyn i skutków. System jest bardziej owocny jako sposób łączenia stylów, postaci i tradycji niż jako mapa, która ma usuwać wszelkie sprzeczności.

Dzięki temu dwa uniwersa pomagają zrozumieć, dlaczego rozmowa przestępców i opowieść o zemście z użyciem sztuk walki mogą należeć do tej samej wyobraźni, choć nie podlegają dokładnie tym samym regułom. Ciągłość tworzą powiązania o różnej sile. Ich rozpoznanie pozwala cieszyć się tą grą, nie myląc pomysłowej sugestii z informacją potwierdzoną na ekranie.

Wróć do Uniwersum Tarantina: powiązania, marki i teorie.

Zobacz wszystkie artykuły w Jak łączą się filmy z uniwersum Tarantino