Bękarty wojny i Ten przeklęty pociąg pancerny: różnice

Film Enza G. Castellariego Quel maledetto treno blindato był dystrybuowany w anglojęzycznych krajach jako The Inglorious Bastards. Tarantino nawiązał do tego tytułu, ale opowiedział inną historię i nadał filmowi inną strukturę.

Udokumentowana relacja zaczyna się od tytułu

Film Enza G. Castellariego miał premierę w 1978 roku i w Hiszpanii jest znany jako Aquel maldito tren blindado. Jego tytuł dystrybucyjny w krajach anglojęzycznych, The Inglorious Bastards, to najbardziej oczywisty punkt wspólny z Inglourious Basterds Quentina Tarantino, który miał premierę w 2009 roku. Różnica w pisowni drugiego tytułu pomaga odróżnić dwa dzieła, które opowiadają różne historie.

W materiałach produkcyjnych filmu Tarantino znalazła się wypowiedź Castellariego, który opisał go jako odrębne dzieło, a nie nową wersję swojej fabuły. Tarantino wyjaśnił też podczas spotkania z publicznością, że pociągały go tytuł oraz tradycja opowieści o grupie mężczyzn wykonujących misję. Dokumentacja ta pozwala mówić o inspiracji, nie przedstawiając filmu z 1978 roku jako scenariusza przeniesionego scena po scenie.

Słowo „remake” bywa potocznie używane na określenie relacji opartej na hołdzie, ale w tym przypadku jest nieprecyzyjne, jeśli rozumieć je jako powtórzenie fabuły. Postacie Shosanny, Landy i Alda nie są bezpośrednimi odpowiednikami bohaterów filmu Castellariego. Ich konflikty i role są częścią nowej konstrukcji.

Związek z Enzem G. Castellarim obejmuje podziw Tarantino dla jego kina oraz występ włoskiego reżysera w niewielkiej roli w filmie z 2009 roku. To widoczne uznanie potwierdza dialog między twórcami, ale nie oznacza automatycznie, że wszystkie podobieństwa gatunkowe są konkretnymi zapożyczeniami.

Od grupy uciekinierów do kilku przeplatających się historii

Ten przeklęty pociąg pancerny opowiada o grupie amerykańskich żołnierzy w niewoli, którym w czasie wojny udaje się uciec, po czym zostają wciągnięci w misję. Osią filmu jest wojenna przygoda mężczyzn żyjących poza konwencjonalną dyscypliną. Akcja, zmiany sytuacji i cel związany z pociągiem wyznaczają przebieg całej historii.

Bękarty wojny również przedstawiają oddział niekonwencjonalnych bojowników, ale nie czynią z niego jedynego centrum opowieści. Film rozpoczyna się od scen poświęconych prześladowanej rodzinie, a następnie rozwija obszerny wątek Shosanny, jej tożsamości w Paryżu i kina. Oddział Alda dzieli ekran z historią przetrwania i zemsty, która nie pochodzi z filmu Castellariego.

Podział na rozdziały podkreśla tę różnicę. Tarantino może na jakiś czas porzucić Bękartów, by skupić się na spotkaniu Shosanny z Zollerem albo na negocjacjach Landy. Perspektywa misji wojskowej pozostaje obecna, ale film rozdziela uwagę między postacie, które nie zawsze znają plany pozostałych. Widz musi połączyć wątki rozwijające się częściowo niezależnie od siebie.

Odmienne priorytety widać także w przestrzeni. Pociąg wskazuje na materialny cel wojennej akcji. U Tarantino gospodarstwo rolne, tawerna i kino stają się miejscami długich rozmów, podczas których może wyjść na jaw czyjaś tożsamość. Broń nadal ma znaczenie, ale zagrożenie często narasta, zanim zostanie użyta.

Wspólny gatunek, finał i odmienne metody

Oba filmy nawiązują do tradycji przygody wojskowej z bohaterami, którzy nie pasują do zdyscyplinowanego ideału wzorowego żołnierza. Ta wspólna podstawa pozwala zrozumieć, dlaczego tytuł mógł zainteresować Tarantino. Pokrewieństwo nie oznacza jednak, że filmy mają ten sam przebieg wydarzeń ani podobnie przedstawiają wojnę.

W filmie z 2009 roku znaczna część napięcia wynika z różnic językowych, akcentów i odgrywania ról społecznych. Ktoś może być uzbrojony, a mimo to polegać na geście lub słowie, by nie zdemaskowano jego kamuflażu. Nacisk na grę aktorską wprowadza do samej fabuły wątek kina: aktorzy, krytycy i widzowie bezpośrednio uczestniczą w operacji.

Finał filmu Tarantino wprost zmienia bieg historii, gdy podczas projekcji giną przywódcy nazistowscy. Prawdziwa historia staje się materiałem dla fantazji o odwecie. Film Castellariego należy do innego rodzaju kina przygodowego i nie przedstawia takiego samego zamachu na historię Hitlera. Uznanie obu filmów za równoważne opowieści zatarłoby jedną z ich najbardziej widocznych różnic.

Przemoc również rozgrywa się w innym rytmie. Tarantino wydłuża rozmowy i chwile oczekiwania, by krótki wybuch całkowicie odmienił scenę. Film Castellariego opiera się na ciągu wojskowych przygód i akcji grupowej. To przydatne wskazówki do porównania obu filmów, a nie reguły, które zmuszałyby do przeciwstawnego klasyfikowania każdej sceny.

Wspólny tytuł najlepiej potraktować jako zachętę do poznania pewnej tradycji, a nie obietnicę obejrzenia tego samego filmu z innymi aktorami. Kto będzie szukać w filmie z 1978 roku pierwowzoru Landy, rodziny Dreyfusów czy twarzy Shosanny wyświetlanej w kinie, nie znajdzie go. Oba dzieła łączy dialog wynikający z upodobań i przynależności gatunkowej, dostrzeżony przez ich twórców; dzieli je zaś konkretna historia, którą każde z nich postanowiło opowiedzieć.

Więcej informacji znajdziesz w przewodniku po filmie Bękarty wojny.

Zobacz wszystkie artykuły w Bękarty wojny: język, kino i zemsta w okupowanej Francji