Ten przeklęty pociąg pancerny bezpośrednio łączy obu filmowców. Keoma pozwala spojrzeć na Castellariego szerzej, nie przypisując Tarantino nieudokumentowanej recenzji.
Hołd nie czyni z filmu remake’u
Quentin Tarantino przyznał, że tytuł filmu Bękarty wojny nawiązuje do The Inglorious Bastards, filmu Enza G. Castellari z 1978 roku, znanego jako Ten przeklęty pociąg pancerny. Podczas spotkania z publicznością w Castro Theatre, opisanego przez Michaela Guilléna na łamach ScreenAnarchy 24 sierpnia 2009 roku, mówił o swojej fascynacji tym tytułem i ogólnym pomysłem grupy wykonującej misję. Nie przedstawił swojego filmu jako odtworzenia fabuły Castellariego.
To wyjaśnienie pozwala uniknąć powracającego nieporozumienia. Dwa dzieła mogą mieć wspólne wyrażenie, należeć do tej samej tradycji opowieści lub łączyć się jawnym podziwem, nie pozostając przy tym w relacji oryginału i nowej wersji. Remake wymaga bardziej konkretnej ciągłości fabularnej. Hołd może działać na innym poziomie: oddawać uznanie tradycji i sprawiać, że widz przypomina sobie inny film, wkraczając w nową historię.
Sfilmowana rozmowa Castellariego z Tarantino, zamieszczona w wydaniu The Inglorious Bastards z 2008 roku, stanowi kolejny dokument tej więzi. Pozwala mówić o wymianie filmowych inspiracji, ale nie upoważnia do przypisywania rozmowie pochwał, których nie potwierdzono. Ta relacja jest wystarczająco interesująca, gdy opiera się na możliwych do zidentyfikowania spotkaniach i wypowiedziach.
Ten przeklęty pociąg pancerny i przygoda grupy
Film Castellariego opowiada o żołnierzach, którzy stają się uciekinierami, oraz o misji zacierającej granicę między przestępczością a bohaterstwem. Organizacja grupy rodzi konflikty, zanim pojawi się ostateczny cel. Bohaterowie nie darzą się pełnym zaufaniem ani nie zajmują wygodnej pozycji w strukturach instytucjonalnych. Muszą współpracować, zachowując przy tym własne interesy, temperamenty i odmienne sposoby reagowania.
Taki punkt wyjścia sprzyja akcji, w której inicjatywa może przechodzić z rąk do rąk. Jedna postać znajduje wyjście, inna komplikuje plan, a kolejna w odpowiednim momencie wnosi niezbędną umiejętność. Widz musi na tyle dobrze rozpoznać każdego członka grupy, by zrozumieć, co zmienia jego interwencja. Charakterystyka postaci może być zarysowana szybko i opierać się na wyrazistych gestach, a zarazem pełnić funkcję narracyjną.
Film wykorzystuje wojnę jako przestrzeń przygody, a jego energia odbiega od tonu podniosłej rekonstrukcji historycznej. Mundury, broń i pojazdy wyznaczają czytelne reguły, ale uwaga skupia się na drodze, którą pokonuje grupa. Taki wybór tonu można oceniać różnie; najważniejsze, by go rozpoznać. Oczekiwanie, że film będzie działał dokładnie jak dramat oparty na świadectwach, uniemożliwiłoby docenienie rodzaju doświadczenia, które próbuje zbudować.
Pociąg, jako cel i poruszająca się maszyna, zapewnia wyjątkowo podatną na wykorzystanie strukturę akcji. Wymusza koordynację czasu, pozycji i dostępu. Jedno zadanie trzeba zsynchronizować z drugim, a ruch ogranicza możliwość zatrzymania się i przeorganizowania wszystkiego. Napięcie rodzi się wtedy, gdy film pozwala zrozumieć plan, a następnie pokazuje, która jego część stała się niepewna. Geografia zagrożenia jest równie ważna jak liczba eksplozji.
Keoma i inne oblicze Castellariego
Keoma, film z 1976 roku z Franco Nero w roli głównej, stanowi przydatny kontrast. Ten western łączy powrót, wykluczenie i konflikt rodzinny w znacznie mroczniejszej atmosferze. Bohater trafia do miejsca naznaczonego dominacją i chorobą, a jego interwencja wikła go zarówno w konflikt z porządkiem społecznym, jak i w osobiste więzi, które komplikują kwestię przynależności.
Sposób przedstawienia wspomnień i postaci z przeszłości zmienia ciągłość akcji. Pamięć może wkroczyć jako obecność współdzieląca emocjonalną przestrzeń teraźniejszości, zamiast służyć wyłącznie jako objaśniająca informacja. Dzięki temu powrót bohatera wydaje się obciążony doświadczeniami, które nie odeszły w przeszłość. Przygoda splata się z intymną historią, którą bohater zdaje się nosić w sobie.
Muzyka współtworzy ton, który może działać hipnotycznie lub wydawać się przesadny — zależnie od widza. Nie ogranicza się do dyskretnego towarzyszenia scenom: zaznacza swoją obecność niczym głos komentujący losy bohaterów lub nadający im większą intensywność. Pomaga to odróżnić Keomę od jednolitego wyobrażenia o włoskim westernie. Gatunek dopuszcza znaczne różnice w tempie, powadze oraz relacjach między słowem, obrazem i piosenką.
Porównanie dotyczy też czasu trwania gestu: chwila ciszy może nadać twarzy Keomy piętno fatalizmu, podczas gdy zwłoka w trakcie misji kolejowej zagraża koordynacji, która musi działać bez zakłóceń. Rytm zmienia się wraz z dramatycznym problemem.
Porównanie Keomy z filmem Ten przeklęty pociąg pancerny pozwala dostrzec Castellariego poza jedną etykietą. Pierwszy film opowiada o powrocie i fatalizmie, drugi zaś buduje przyjemność płynącą ze wspólnej misji. To zestawienie nie ma na celu przypisywania Tarantino konkretnej recenzji Keomy, której nie ma w źródłach. Jego podziw i hołd złożony tytułowi kierują uwagę ku twórcy o własnym dorobku filmowym, którego znaczenie nie zależy od sprowadzania każdego filmu do prekursora późniejszego dzieła.
Zobacz zestawienie filmowców i aktorów podziwianych przez Tarantino.
Zobacz wszystkie artykuły w Filmowcy i aktorzy, których podziwia Quentin Tarantino
