Ezechiel 25:17 rzeczywiście znajduje się w Biblii, ale długi fragment recytowany przez Julesa w „Pulp Fiction” nie jest dosłownym cytatem z tego wersetu. Jego początek zawiera obrazy i postacie nieobecne w tekście biblijnym; zakończenie zachowuje groźbę zemsty, choć zmienia jej brzmienie. Dlatego nieprecyzyjne byłoby uznanie go za pełny cytat z Pisma Świętego albo całkowity wymysł Tarantino.
Między Biblią a filmem z 1994 roku jest jeszcze wcześniejsze źródło: prolog do „The Bodyguard”, amerykańskiej wersji japońskiego filmu z Sonnym Chibą w roli głównej. Rozróżnienie tego montażu od „Bodyguard Kiba” pozwala uporządkować daty 1973 i 1976 oraz wskazać dodatek, do którego odwołuje się dokumentacja filmowa.
Znaczenie recytacji zależy również od tego, kto jej słucha. W obecności Bretta Jules zamienia ją w ceremonię zastraszania; w rozmowie z Pumpkinem wraca do swoich słów i zastanawia się nad rolą, jaką w nich odgrywa. To samo biblijne odniesienie pełni więc różne funkcje. Porównanie wersetu, jego filmowego pierwowzoru i tych sytuacji pozwala zrozumieć ten szczegół bez mylenia autentyczności tekstu ze skutecznością dramatyczną.
Co naprawdę mówi Ezechiel 25:17
Numer wskazuje na rzeczywisty werset z Księgi Ezechiela. W bezpośrednim kontekście zapowiedź zemsty skierowana jest przeciwko Filistynom: to część konkretnego proroctwa, a nie ogólny opis tego, jak powinien postępować sprawiedliwy człowiek. Sytuacja biblijna różni się już zatem od prywatnej konfrontacji płatnego zabójcy z osobą, której grozi.
Reina-Valera z 1909 roku, wydanie z domeny publicznej wskazane przez eBible, podaje pełny tekst Ezechiela 25:17:
„I dokonam na nich wielkiej zemsty, karcąc ich w gniewie; i poznają, że Ja jestem Jehowa, gdy dokonam na nich zemsty”.
Początek filmowej wypowiedzi, «The path of the righteous man», wprowadza treść, której w tym wersecie nie ma. Nie pojawiają się w nim również motywy ochrony i przewodnictwa, które Jules dodaje później. Z kolei fragment «with great vengeance and furious anger» wyraźnie nawiązuje do biblijnej groźby. Zakończenie przetwarza tę treść; nie jest dosłownym odtworzeniem całej końcowej frazy z Biblii.
Porównanie z Ezechielem 25 w King James Version potwierdza, że różnice wykraczają poza przekład z angielskiego na hiszpański. Wypowiedź dodaje moralne wprowadzenie, zanim przechodzi do kary. Dzięki temu mówiący może przypisać sobie rolę obrońcy i przedstawić przeciwnika jako kogoś zasługującego na przemoc. Rozbudowana recytacja buduje pozycję autorytetu: daje Julesowi uroczyste uzasadnienie dla czynu, którego sam ma za chwilę dokonać.
Pierwowzór w „The Bodyguard” i dwie daty
„Bodyguard Kiba” to japoński film z 1973 roku w reżyserii Ryuichiego Takamoriego, z Sonnym Chibą w roli głównej. Oficjalna nota Eureka Entertainment odróżnia tę produkcję od „The Bodyguard”, jej alternatywnej wersji amerykańskiej. To rozróżnienie jest istotne, ponieważ pierwowzór recytacji znajduje się w materiale dodanym na potrzeby tamtego rynku, a nie po prostu w dowolnej kopii opatrzonej japońskim tytułem.
Chris Poggiali opisuje tę przemianę w eseju do broszury „Sister Street Fighter”, wydanej przez Arrow Video w 2018 roku. Amerykański dystrybutor zlecił dubbing, ponowny montaż i nakręcenie nowego prologu w Nowym Jorku. Do tego wprowadzenia dodano tekst przypisywany Ezechielowi 25:17. Tak przygotowany „The Bodyguard” trafił do amerykańskich kin w 1976 roku.
Rok 1973 i rok 1976 oznaczają zatem różne etapy obiegu filmu. Pierwsza data wskazuje na japońską produkcję, druga — na premierę wersji zawierającej istotny dodatek. Odwołanie wyłącznie do tytułu i aktora może zacierać tę różnicę. W tym przypadku ważna jest zmiana kopii, ponieważ element przedstawiany jako część dzieła może pochodzić z jego adaptacji na potrzeby innej publiczności.
Richard Harland Smith wprost łączy ten prolog z „Pulp Fiction” w artykule „The Street Fighter”, opublikowanym przez Turner Classic Movies w 2015 roku. Jego opracowanie wskazuje na amerykańskie pochodzenie elementu, który Tarantino włącza do recytacji. Pierwowzór można więc zlokalizować w przeróbce japońskiego filmu: we wprowadzeniu dodanym podczas przygotowywania go do kin w innym kraju.
Pochodzenie tekstu zmienia pytanie o autorstwo wypowiedzi: przypisanie całego rozwinięcia Tarantino zaciera wcześniejszy etap. Jego wkład można rozpatrywać w kontekście umieszczenia przemowy w nowych sytuacjach. Tekst użyty do wprowadzenia filmu powraca teraz w ustach postaci, która najpierw wykorzystuje go przeciwko komuś, a potem poddaje ponownej ocenie. Dramatyczny efekt wynika z tej zmiany zastosowania, a także z doboru słów.
Od groźby rzuconej Brettowi do rozmowy z Pumpkinem
W scenie w mieszkaniu Bretta, Jules kontroluje tempo rozmowy, a strzały padają po recytacji. Ostatnia scena „Pulp Fiction”, przygotowana przez Words in Pictures w 1994 roku, pozwala umiejscowić tę chwilę przed egzekucją. Odbiorca nie uczestniczy w dyskusji religijnej: słyszy wyrok, którego podniosły ton pogłębia nierówność między rozmówcami.
Później montaż wraca do tej chwili z perspektywy łazienki, w której czeka inny mężczyzna. Choć widz ponownie słyszy ten fragment, nie jest to kolejny przypadek, gdy Jules postanawia go wyrecytować. To ta sama sytuacja oglądana z innego miejsca. Liczenie kolejnych odtworzeń przemowy jako odrębnych epizodów zmienia jej związek z wydarzeniami.
W restauracji innym rozmówcą Julesa staje się Pumpkin. Jules wyjaśnia, że od lat używał tego fragmentu, nie zastanawiając się nad jego znaczeniem, i ponownie rozważa podział ról, który on proponuje. Zmiana zachodzi w sposobie, w jaki odczytuje tekst: przestaje automatycznie przypisywać sobie korzystną rolę i dopuszcza, że jego własne postępowanie może odpowiadać złu, które potępia.
Ta zmiana nadaje recytacji szczególną funkcję w charakterystyce Julesa Winnfielda. Najpierw służy mu do odebrania rozmówcy możliwości odpowiedzi; później pozwala wyrazić wątpliwość wobec samego siebie. Odwołanie wciąż ma pozór autorytetu, ale mówiący zaczyna kwestionować interpretację, którą wcześniej uznawał za oczywistą.
Porównując teksty po hiszpańsku, trzeba ustalić, z jakim rodzajem tekstu ma się do czynienia. Wydanie Biblii, napisy i kwestia z dubbingu to efekt różnych prac translatorskich. Różnice między ich brzmieniem same w sobie nie pozwalają stwierdzić, że któraś wersja jest błędna: najpierw trzeba ustalić, czy porównuje się ten sam tekst źródłowy i w jakim celu został przetłumaczony.
W wydaniu Reina-Valera z 1909 roku zachowały się formy czasownikowe takie jak diere i użyto imienia Jehová. To słownictwo należy do wydania wybranego na potrzeby prezentacji wersetu. Nie wskazuje ono na rozwiązania zastosowane w domowym wydaniu „Pulp Fiction” ani nie pozwala odtworzyć brzmienia konkretnej hiszpańskiej ścieżki dźwiękowej filmu.
Aby porównać dwa tłumaczenia recytacji, warto uwzględnić język źródłowy, wydanie i nośnik: transkrypcja konkretnego dubbingu nie jest tym samym co tłumaczenie wykonane na podstawie scenariusza. Podanie tych informacji obok tekstu zapobiega traktowaniu anonimowej wersji krążącej w internecie jako jedynego oficjalnego hiszpańskiego brzmienia.
Zobacz wszystkie artykuły w Pulp Fiction: postacie i historie w zmienionej kolejności
