Tarantino wykorzystuje muzykę z włoskich westernów także poza Dzikim Zachodem. Nie chodzi tu o skopiowanie całej sceny: można przenieść intensywność, gest lub filmowe wspomnienie.
Partytura może wyruszyć w podróż bez swojego pierwotnego pejzażu
W Kill Bill muzyka z włoskich westernów towarzyszy historii zemsty rozgrywającej się w różnych gatunkach i miejscach. Nie muszą się w niej pojawić dyliżanse ani pustynie. Kompozycja może budować oczekiwanie na pojedynek, nadawać opowieści emocjonalny rozmach albo zapowiadać los bohatera, nie odtwarzając fabuły filmu, na potrzeby którego ją napisano.
The Grand Duel Luisa Bacalova towarzyszy animowanej opowieści o przeszłości O-Ren. Zderzenie muzyki westernowej z japońską animacją to coś więcej niż ozdobny cytat. Partytura nadaje naznaczonemu przemocą dzieciństwu tragiczny wymiar. Jej pochodzenie przywołuje wspomnienia u tych, którzy je rozpoznają, ale scena działa również bez tej wiedzy.
Death Rides a Horse Ennia Morriconego i inne utwory z tego kręgu poszerzają ten muzyczny język w Kill Bill. Nie wszystkie wykorzystane włoskie kompozycje są dziełem tego samego twórcy ani nie wszystkie powstały na potrzeby westernów. Trzeba rzetelnie wskazywać ich autorów i filmy, z których pochodzą. Przypisywanie Morriconemu każdej muzyki z chórami, gwizdami lub napięciem przed pojedynkiem zaciera rzeczywiste różnice.
Django nawiązuje do tradycji, a następnie ją przekształca
Django zaczyna się piosenką z filmu Django Sergia Corbucciego, skomponowaną przez Luisa Bacalova i wykonaną przez Rocky’ego Robertsa. Jej ponowne wykorzystanie tworzy bezpośredni związek z tytułem i tradycją filmową. Bohater Tarantina ma jednak własną historię, osadzoną w realiach niewolnictwa w Stanach Zjednoczonych, która nie jest dosłowną kontynuacją filmu z 1966 roku.
Ten muzyczny cytat pozwala nowemu bohaterowi wejść w zbiorową pamięć o westernowych herosach. Muzyka nadaje mu epicki wymiar, zanim w pełni zyska autonomię w opowieści. To ważne, bo przedstawione społeczeństwo próbuje sprowadzić go do roli własności. Film przyznaje mu obecność, która przeczy tej klasyfikacji.
Później ścieżka dźwiękowa łączy te utwory z nowymi piosenkami, hip-hopem i muzyką z innych źródeł. Włoski western nie jest granicą, która wyklucza obce brzmienia. To tradycja, z którą można prowadzić dialog i wiązać nowe skojarzenia. Mieszanka pokazuje, że opowieść powstaje z późniejszej perspektywy spojrzenia na przeszłość.
reinterpretacja spaghetti westernu wpływa również na relację między przemocą a czasem. Muzyka podtrzymująca oczekiwanie może nadać monumentalny wymiar drobnemu gestowi. Inna potrafi zmienić wejście lub wyjście w prezentację bohatera. Muzyka nie ogranicza się do towarzyszenia strzałom: organizuje czas oczekiwania i podkreśla wagę decyzji.
Melodia może też wyznaczać skalę emocji większą niż ta, którą sugeruje widoczna przestrzeń. Pokój, twarz lub krótki ruch zyskują rozmach kojarzony z monumentalnym pojedynkiem. Muzyka zachowuje tę zdolność do potęgowania emocji, nie wymagając od nowego filmu kopiowania pejzażu, z myślą o którym ją skomponowano.
Rozpoznanie źródła nie wystarczy, by wyjaśnić nowe zastosowanie
Rozpoznanie utworu odpowiada na ważne pytanie: jaka muzyka została wykorzystana i skąd pochodzi. Analiza zaczyna się później, kiedy przyglądamy się temu, co zmienia się, gdy zestawimy ją z innymi obrazami. Ta sama melodia może w oryginalnym filmie towarzyszyć stracie, a w nowym nabrać znaczenia oporu, ironii lub pożegnania. Nie musi to być dosłowne powtórzenie pierwotnego sensu.
Widzowie nie przychodzą też do filmu z jednakową wiedzą i pamięcią. Osoba znająca źródło może usłyszeć za sceną drugą, rezonującą historię. Kto go nie zna, i tak odbiera barwę dźwięku, rytm oraz emocjonalną konstrukcję nagrania. Cytat nie powinien być testem, który dzieli widzów na tych, którzy rozumieją film, i tych, którzy tylko go odczuwają.
Warto też odróżniać ponowne wykorzystanie muzyki od oryginalnej kompozycji. Nienawistna ósemka zawiera nową muzykę Morriconego, choć wykorzystano w niej również wcześniejsze utwory. Nieprecyzyjne byłoby opisywanie całej ścieżki dźwiękowej jako kolażu westernów z lat sześćdziesiątych. Kompozytor stworzył na potrzeby tego filmu odrębny język grozy, a jego długa relacja z gatunkiem nie sprawia, że każdy utwór jest automatycznie powtórzeniem twórczości Leonego.
Samo pochodzenie nagrania nie potwierdza wszystkich szczegółów jego wykorzystania w nowym filmie. Informacja o utworze wskazuje kompozycję i wykonanie, ale w montażu można użyć tylko fragmentu, połączyć go z innymi warstwami dźwięku lub zmienić kontekst, w którym się pojawia. Do opisu konkretnych wersji, nagrań i sposobów opracowania potrzebna jest dodatkowa dokumentacja. Samo rozpoznanie melodii nie daje pełnej wiedzy o technicznej historii jej wykorzystania.
Włoski western dostarcza Tarantino repertuaru form wyrażania emocji: oczekiwania, pojedynku, zagrożenia, straty i potwierdzenia własnej wartości. Jego kino przenosi je na bohaterów i konflikty, które nie zawsze należą do tego samego gatunku. Muzyka zachowuje pamięć o wcześniejszych dziełach, a zarazem zyskuje nowe życie w kolejnej scenie. Najciekawsze jest właśnie to spotkanie: cytowane dzieło pozostaje rozpoznawalne, ale nie przeszkadza opowieści nadać mu innego znaczenia.
Wróć do muzyki i ścieżek dźwiękowych Tarantino.
Zobacz wszystkie artykuły w Muzyka i dźwięk u Tarantino: jak zmienia się scena
