Yuen Woo-ping i sceny akcji w filmie Kill Bill

Yuen Woo-ping pracował nad choreografią walk w filmie Kill Bill, w którym przeplatają się starcia z udziałem wielu przeciwników, pojedynki na miecze i walki w ciasnych pomieszczeniach. Jego wkład stał się częścią produkcji, w której Tarantino określał kształt sceny, a różni specjaliści wnosili własne pomysły dotyczące ruchu, gry aktorskiej i sposobów pokazania ich na ekranie.

Różnice między walkami są częścią ich zamysłu. Beatrix porusza się inaczej, gdy staje naprzeciw jednej przeciwniczki, niż wtedy, gdy musi odpowiadać na ataki kilku napastników. Dystans, pauzy i zmiany pozycji pomagają zrozumieć, na czym polega trudność. Dzięki akcji można dostrzec zarówno to, co Beatrix opanowała, jak i to, co zmusza ją do zmiany sposobu działania.

Obok pracy Yuena znalazły się konkretne wkłady innych osób, między innymi Tetsuro Shimaguchiego, który odpowiadał za ruchy z mieczem. Rozróżnienie ich ról pozwala zrozumieć różnorodność filmu i zespołowy charakter jego realizacji. Efekt łączy umiejętności aktorów, pomysły choreografów oraz decyzje reżyserskie i operatorskie, które określają, za czym widz może nadążyć.

Projektowanie walk wspólnie z reżyserem i obsadą

W wywiadzie z 2011 roku, którego udzielił Mr. Beaksowi z Ain't It Cool News, Yuen Woo-ping wyjaśnił, że fabuła i bohaterowie podsuwały mu różne pomysły na ruch. Opowiadając o swojej pracy w Hollywood, przedstawił się jako współpracownik reżysera, który wcześniej z nim rozmawia, by uzgodnić wspólne podejście. Wspominając Dom Błękitnych Liści, opowiedział o porozumieniu z Tarantino i otrzymanej swobodzie twórczej.

W bitwie w Domu Błękitnych Liściróżnorodność sprawia, że każdy kolejny przeciwnik stawia przed Beatrix inne wyzwanie. Gdy liczba napastników rośnie, zmienia się to, na czym musi skupiać uwagę: nie może już przez cały czas koncentrować się na jednej osobie. Scena rozdziela wejścia, zagrożenia i reakcje tak, by widz mógł śledzić akcję rozgrywającą się w różnych częściach restauracji.

W 2003 roku Gordon Liu powiedział Quintowi z Ain't It Cool News, że zapytał, czy powinien dostosować się do stylu pracy Yuena, czy też zaprezentować długie sekwencje, które kojarzył z wcześniejszymi filmami. Zgodnie z jego wspomnieniem Tarantino poprosił go, żeby robił to, na czym zna się najlepiej.

Dostosowanie choreografii do aktora pozwala zachować różnice między postaciami. Johnny Mo musi wyróżniać się wśród innych walczących sposobem prowadzenia starcia. Beatrix z kolei musi na te różnice reagować. Gdyby wszyscy bohaterowie atakowali i odpowiadali w ten sam sposób, mnożący się przeciwnicy nie wnosiliby nic nowego. Zbiorowa walka może też na chwilę skupić się na wymianie ciosów między dwiema postaciami, dając im moment, by znalazły się w centrum uwagi.

Miecze, gesty i wkład Shimaguchiego

W wywiadzie z 2015 roku, którego udzielił PS Skatzowi z The Credits, Tetsuro Shimaguchi wyjaśnił, że odpowiadał za japońskie ruchy i choreografię w ośnieżonym ogrodzie, a także współpracował przy scenach w restauracji. Wspominał przygotowania z Umą Thurman i Lucy Liu oraz wskazówki Tarantino.

Przygotowania obejmowały również spojrzenia. Shimaguchi wspominał, że pomagał Lucy Liu dopracować reakcję podczas pojedynku — ten szczegół aktorski ćwiczyli razem z ruchami.

W pojedynku Beatrix z O-Ren w ośnieżonym ogrodziepauzy pozwalają przyjrzeć się obu postaciom, zanim walka znów się rozpocznie. Oczekiwanie ma tu znaczenie, którego nie miałoby w starciu nieustannie przerywanym przez osoby trzecie. Spojrzenie może zapowiadać decyzję albo zmienić sposób, w jaki widzimy przeciwniczkę. Chwila przed działaniem jest częścią napięcia walki.

Porównanie z Gogo pokazuje inny sposób kierowania uwagą widza. Jej broń zmusza go do śledzenia szerokiego toru ruchu i dostrzegania odległości między nią a Beatrix. Jej ruch wypełnia przestrzeń między nimi. W ogrodzie dystans i zbliżenia odczytuje się w ramach bardziej kameralnego starcia. Film zmienia wyzwanie, jakie stawia każda walka, zamiast przedstawiać wszystkie bronie jako równoważne zamienniki.

Koordynacja ruchu z przestrzenią i kamerą

W restauracji są korytarz, schody i podwyższone miejsca, które zmieniają położenie walczących. Każde przemieszczenie może stworzyć nową pozycję, z której ktoś atakuje lub odpowiada. Rozplanowanie przestrzeni pozwala przedłużyć walkę bez utrzymywania przez cały czas tego samego układu. Scenografia Domu Błękitnych Liści na ekranie staje się ciągiem kolejnych możliwości: przestrzeń, która wcześniej wydawała się tylko tłem, może stać się częścią starcia.

W przyczepie, gdzie walczą Beatrix i Elleograniczenia fizycznej przestrzeni stają się częścią szamotaniny: ściany i meble nie pozwalają zachować dystansu typowego dla otwartego pojedynku. Starcie zmienia się, gdy obie kobiety znajdują się w miejscu, z którego niemal nie mogą się odsunąć.

Herb Ault opisał Johnowi Pavlusowi z American Cinematographer kamerę poruszającą się po prostej szynie, która śledziła Thurman wzdłuż balustrady i była wspomagana przez linki.

To, co widać w akcji, zależy również od tego, co pozostaje w kadrze. Pokazanie postaci przygotowującej się do działania może budować napięcie, a pozostawienie jej poza kadrem skupia uwagę na kimś, kto jeszcze nie wie o jej obecności. Choreografia porządkuje ciała i ruchy, a inscenizacja przekłada ten porządek na informacje dla widza. Kolejność, w jakiej ujawnia się zagrożenie, wpływa na odbiór walki.

Przygotowanie obsady do walk i budowanie sceny walki są ze sobą powiązane. Ćwiczenia pozwalają opanować ruchy, które później muszą pasować do konkretnej sytuacji dramatycznej. Na ekranie ta sama bohaterka może sprawiać wrażenie pewnej siebie, zaskoczonej lub wyczerpanej — zależnie od tego, jak zaczyna się i kończy każda wymiana ciosów. Zadaniem aktora jest również pokazanie trudności bez utraty ciągłości postaci.

Przeciwnicy współtworzą tę ciągłość: zbliżają się, zatrzymują, reagują i upadają, dopełniając działania Beatrix. Praca kaskaderów obejmuje nadanie kształtu tym reakcjom. Wiarygodność starcia zależy od relacji między ciałami, nawet gdy film przedstawia niezwykłe umiejętności. Ruch jednej postaci musi wywołać zrozumiałą reakcję pozostałych.

Shimaguchi wspominał w The Credits, że dołączył do projektu jako instruktor, a ostatecznie pojawił się przed kamerą. Jak opowiadał, Tarantino zdecydował się włączyć go do obsady, gdy zobaczył, jak porusza się podczas pierwszych dni przygotowań. Zagrał Mikiego, jednego z 88 Szaleńców.

To połączenie ról pozwala dostrzec wkład, który nie ogranicza się do przekazywania wskazówek poza kadrem. Specjalista pomagający przygotować ruchy może później uczestniczyć w ich odgrywaniu, wcielając się w przeciwnika, na którego musi odpowiedzieć bohaterka. Doświadczenie ciała staje się częścią obsady i wpływa na obecność postaci drugoplanowej.

W tym samym wywiadzie wyjaśnił, że Tarantino chciał, by Miki podskoczył, zanim przystąpi do walki. Ten szczegół sprawia, że jego pojawienie się na ekranie staje się ruchem przyciągającym uwagę. Postać ma niewiele czasu, by wyróżnić się spośród innych napastników; wejście daje jej rozpoznawalny gest, zanim starcie będzie toczyć się dalej.

Zobacz wszystkie artykuły w Kill Bill: historia zemsty opowiedziana w dwóch tomach