Chanbara i Lady Snowblood w Kill Bill Vol. 1

Chanbara jest obecne w Kill Bill Vol. 1 w znaczeniu, jakie mają miecz, przygotowanie do starcia oraz kontrast między bezruchem a nagłym wybuchem przemocy. Lady Snowblood w reżyserii Toshiyi Fujity z 1973 roku, z Meiko Kaji w roli głównej, stanowi konkretny punkt odniesienia, który pomaga zrozumieć tę relację. Mścicielka władająca mieczem pozwala dostrzec podobieństwa do Beatrix Kiddo i O-Ren Ishii, choć każda z tych postaci zajmuje inne miejsce w historii.

Porównanie obejmuje więcej niż japońską scenografię. Dotyczy sposobu przedstawienia uzbrojonej kobiety, rozłożenia wątku zemsty oraz wykorzystania koloru krwi jako elementu kompozycji. Istnieje także związek muzyczny: głos Kaji przenosi się z jednego filmu do drugiego. Tarantino łączy te elementy we współczesnym świecie zawodowych zabójców, międzynarodowych podróży i porachunków. Analiza tego, co zachowuje, a co zmienia, pozwala lepiej zrozumieć zarówno obecność kina miecza, jak i szczególne znaczenie Lady Snowblood w Vol. 1.

Chanbara i inscenizacja walki mieczem

Chanbara, zapisywane również jako chambara, to japońskie kino walk na miecze. Jasper Sharp wyjaśnia na stronie BFI, że nazwa pochodzi od dźwięku zderzających się ostrzy. Jidaigeki to kino kostiumowe, a chanbara określa jego odmianę skupioną na walce mieczem. Kill Bill przenosi środki wyrazu tej tradycji do opowieści o współczesnych bohaterach: noszą miecze, ale korzystają też z telefonów, samolotów i samochodów.

Broń zmienia sposób, w jaki postać zajmuje przestrzeń. Wyciągnięte ostrze przedłuża jej sylwetkę i kieruje uwagę na odległość między ciałami. Podczas wyzwania pozycja przeciwników może zwiastować niebezpieczeństwo, zanim któryś z nich zaatakuje. Tarantino wykorzystuje tę możliwość, przeplatając sceny z narastającą liczbą wrogów z chwilami, w których wystarczy para postaci stojących naprzeciw siebie. Zmiana skali wpływa na to, ile czasu widz poświęca na ich obserwację.

Uzbrojone postacie z Kill Bill kierują się kryminalnymi i osobistymi pobudkami. Japońskie kino samurajskie przedstawia różne podejścia do honoru: Harakiri (1962) Masakiego Kobayashiego krytykuje porządek feudalny, jak przypomina Sharp. Ten przykład pozwala dostrzec różnorodność tej tradycji. W filmie Tarantino także mistrzostwo w posługiwaniu się mieczem nie zapewnia moralnej wyższości: posiadają je również ci, którzy uczestniczyli w ataku na kaplicę.

Ten japoński wymiar uczestniczy w dialogu między chanbarą a chińskimi sztukami walki w kinie Tarantino. Obserwując daną sekwencję, warto rozróżnić poszczególne wpływy: japońskie tło, choreografia i nawiązanie w kostiumach mogą pochodzić z różnych filmów. Vol. 1 łączy te warstwy, nie przenosząc w całości historycznego kontekstu żadnej z nich.

Lady Snowblood: odniesienie rozdzielone między dwie kobiety

Marc Walkow przytacza bezpośrednie wspomnienie w Film Comment z 2016 roku: podczas pokazu Lady Snowblood na festiwalu w Sitges siedział za Tarantino i słyszał, jak ten z zaangażowaniem i entuzjazmem opowiadał towarzyszowi fabułę filmu. Związek z twórczością Fujity potwierdza zatem świadectwo osobistej znajomości, a nie tylko podobieństwa między filmami.

Różnica między mścicielkami wynika z genezy ich misji. Yuki przychodzi na świat w więzieniu, a jej matka przekazuje jej zemstę, którą chce zrealizować po śmierci. Beatrix ściga tych, którzy ją zaatakowali. Ta zmiana wpływa na znaczenie decyzji: jedna bohaterka została wychowana, by wypełnić nakaz, druga zaś wznawia działanie po tym, jak przeżyła zdradę. Obie szukają konkretnych osób, ale inaczej odnoszą się do krzywdy, którą próbują naprawić.

Podobieństwo wizualne przenosi się na O-Ren. Kimono i powściągliwość jej postaci zbliżają ją do szermierki granej przez Kaji, podczas gdy Beatrix zajmuje miejsce tej, która pokonuje kolejnych przeciwników. Taki podział pozwala odczytać hołd bez konieczności utożsamiania postaci. Kobieta, która wizualnie przywodzi na myśl Yuki, w Kill Bill jest jednym z celów bohaterki. Rozpoznanie nawiązania współistnieje z tym odwróceniem ról.

Śnieg to konkretny przykład. W pierwszych minutach Lady Snowblood Yuki mierzy się z grupą mężczyzn w zaśnieżonym krajobrazie, a krew znaczy ziemię. Kill Bill przywołuje połączenie miecza, śniegu i czerwieni w ogrodzie, gdzie walczy O-Ren. Podobieństwo łączy kompozycje z różnych momentów obu opowieści. W jednym filmie scena ukazuje zdolność głównej bohaterki do zabijania, w drugim towarzyszy finałowi rywalizacji.

Piosenka i sposób opowiadania o zemście

Howard Hampton zwraca uwagę w swoim eseju dla Criterion, że Tarantino wykorzystuje Shura no hana, znaną jako The Flower of Carnage, wykonywaną przez Meiko Kaji w Lady Snowblood. Jej pojawienie się po zakończeniu starcia z O-Ren wprowadza do Kill Bill głos aktorki, która wcieliła się w Yuki. Nawiązanie staje się słyszalne nawet wtedy, gdy widz nie rozpoznaje jego źródła.

Piosenka zmienia też sposób odbioru sceny. Po walce śpiew może wypełnić czas, który wcześniej należał do ruchów ciał i ciosów. Gdy połączyć go z Kaji, finał nabiera dodatkowego znaczenia: aktorka z japońskiego pierwowzoru towarzyszy pożegnaniu postaci, która odzyskuje część jej wizualnej obecności. Głos Kaji można usłyszeć jako wspomnienie filmowego pierwowzoru w scenie z innymi bohaterkami.

Walkow zwraca także uwagę na epizodyczną narrację Lady Snowblood i poszukiwania Beatrix. Każde spotkanie pozwala rozwinąć osobny wątek i uzupełnić informacje o przeszłości. Kill Bill podkreśla ten zabieg, pokazując starcie z Vernitą, zanim wyjaśni japoński etap historii. Widz rekonstruuje drogę, która już się rozpoczęła. Fujita wplata w opowieść kadry z mangi. Vol. 1 wykorzystuje animację, by pokazać przeszłość O-Ren, zmieniając formę wizualną w chwili, gdy przedstawia jej historię. W obu filmach forma przedstawiania poszczególnych epizodów ulega więc zmianom.

Lady Snowblood trafiła na ekrany po mandze napisanej przez Kazuo Koike i narysowanej przez Kazuo Kamimurę. Marc Walkow podaje, że pierwotnie ukazywała się ona od lutego 1972 do marca 1973 roku. Adaptację filmową napisał Norio Osada. Jej powstanie łączy różne rodzaje pracy: koncepcję mścicielki, jej przedstawienie graficzne oraz wybór epizodów do filmu z Meiko Kaji w roli głównej.

W swoim artykule Walkow przytacza wywiad z Osadą i opisuje decyzję obsadową związaną z reżyserią. Kaji pracowała już z Fujitą i z entuzjazmem przyjęła możliwość ponownej współpracy. Osada i Fujita również się znali, choć wcześniej nie nakręcili razem filmu. Dzięki temu Kaji mogła przejść od ról współczesnych do kostiumowej roli mścicielki. Osada miał z kolei doświadczenie w pisaniu filmów o yakuzie, a Fujita — w realizacji filmów młodzieżowych. Rezultat łączy historię wywodzącą się z mangi z twórcami, którzy pracowali wcześniej nad innymi rodzajami opowieści kryminalnych.

Zobacz wszystkie artykuły w Kill Bill: historia zemsty opowiedziana w dwóch tomach