Hołd dla wuxia w „Kill Bill” łączy się z bardziej konkretną tradycją w epizodzie z Pai Meiem: kinem kung-fu skupionym na nauce. Ta różnica pomaga rozpoznać, co Tarantino zaczerpnął ze swoich inspiracji. Emerytowany mistrz, próba przyjęcia i przemiana wojowniczki dzięki ćwiczeniom składają się na opowieść rządzącą się własnymi regułami w ramach historii zemsty Beatrix.
Shaw Brothers to wytwórnia kojarzona z wieloma filmami sztuk walki, różniącymi się fabułą, reżyserami i tonem. Jej nazwa pozwala umiejscowić dany film w katalogu; aby rozpoznać nawiązania w tym rozdziale, trzeba zwrócić uwagę także na postacie, aktorów i sposób ukazania wysiłku.
Obecność Gordona Liu, wcześniejsza kreacja Pai Meia przez Lo Lieha oraz faktura zdjęć tworzą różne powiązania. Jedne dotyczą obsady i charakterystyki postaci, inne wpływają na sposób ukazania popisu umiejętności. To połączenie sprawia, że wspomnienie Beatrix staje się rozpoznawalnym epizodem kina o nauce sztuk walki.
Wuxia, kung-fu i przestrzeń nauki
We wprowadzeniu do cyklu „A Century of Chinese Cinema” BFI Noah Cowan odróżnia wuxia, związane z przygodami szermierzy i tradycją rycerską, od rozwoju kina kung-fu skupionego na walce wręcz. Są to nurty, które pozwalają rozpoznać priorytety narracyjne i wizualne, choć mają też obszary wspólne.
Epizod z Pai Meiem pozwala zastosować to rozróżnienie, zwracając uwagę na to, czego oczekuje się od akcji. Najważniejsze jest zdobycie umiejętności, przyjęcie korekty i stawienie czoła kolejnej próbie. Przewaga mistrza najpierw jawi się jako coś, czego Beatrix może doświadczyć, ale jeszcze nie potrafi powtórzyć. Ta różnica organizuje scenę mocniej niż konflikt między obozami czy misja do wykonania poza terenem klasztoru.
Gdy Pai Mei utrzymuje się na mieczu Beatrix, pokaz jego umiejętności wykracza poza realistyczne kryteria. Epizod może skupiać się na treningu, a jednocześnie zachować element fantastycznej sprawności fizycznej. Nauka stanowi strukturę, która pozwala ją ukazać.
Odosobnione miejsce skupia relacje między postaciami. Beatrix trafia do przestrzeni, której zasad nie zna i w której jej wcześniejsze doświadczenia muszą zostać poddane próbie. Dziedziniec staje się miejscem demonstracji, a chwile wspólnego życia przedłużają naukę. Sceneria pozwala przejść od popisu zręczności do jego wpływu na uczennicę bez ciągłego wprowadzania nowych przeciwników. Codzienność i walka są tu blisko siebie.
W ramach hołdu Tarantina dla azjatyckiego kina sztuk walki epizod ten przyjmuje rytm przerywany, złożony z prób i obserwacji. Pauzy podkreślają to, czego bohaterka wciąż nie potrafi zrobić. Postępy wymagają czasu ekranowego i sytuacji, w której można porównać rezultaty, nawet jeśli montaż skraca okres nauki.
Lo Lieh, Gordon Liu i dwa różne pierwowzory
Karta filmu „Executioners from Shaolin” w UCLA Film & Television Archive podaje, że reżyserem filmu z 1977 roku był Lau Kar-leung, a w roli Pai Meia wystąpił Lo Lieh. Białobrewy mistrz jest tam wrogiem. Ten wcześniejszy przykład pozwala dostrzec, że Tarantino przywołuje postać z wcześniejszego kina, której wygląd i groźny autorytet były już kojarzone z filmami kung-fu.
„Clan of the White Lotus”, który miał premierę w 1980 roku, przedstawia inną kombinację. Lo Lieh wyreżyserował film i zagrał w nim White Lotusa, głównego antagonistę, a Gordon Liu wcielił się w Hunga Wei Tinga. Katalog Celestial Pictures i recenzja Willa Koufa opublikowana przez Shaw Brothers Universe pozwalają rozróżnić te role. White Lotus i Pai Mei nie powinni być uznawani za jedną postać tylko dlatego, że gra ich ten sam aktor i są podobnie scharakteryzowani.
W „Kill Bill: Vol. 2” Gordon Liu wciela się w mistrza, który wyznacza próbę. Dla widzów znających tamte filmy jego obecność zmienia perspektywę, z jakiej obserwujemy naukę: aktor kojarzony z bohaterem, który musi się doskonalić, gra teraz kogoś, kto zdaje się znać wszystkie odpowiedzi. To relacja między rolami, którą można dostrzec na ekranie, nie przypisując aktorowi osobowości żadnej z postaci.
Zmienia się także sposób, w jaki ukazana jest władza starszego mistrza. Podczas spotkania z Pai Meiem Beatrix musi pozostać blisko kogoś, kto właśnie udowodnił jej swoją wyższość. Mistrz zyskuje rolę wymagającą wspólnego życia: może ją odrzucić, wymagać od niej więcej albo przekazać jej wiedzę. Ta ciągłość zmienia nierówność sił z pierwszego starcia w punkt wyjścia relacji. Wspomnienie obejmuje długotrwałe negocjowanie tego, kto może się uczyć i na jakich warunkach.
Obraz dawnego kina kung-fu
Robert Richardson wyjaśnił Johnowi Pavlusowi z magazynu „American Cinematographer”, że w scenach treningu zastosowano fotochemiczne duplikaty, by odtworzyć kontrast i zniszczenia charakterystyczne dla starych kopii filmów kung-fu.
Pokaz mistrza wykorzystuje widoczną różnicę w wysiłku. Gdy Beatrix próbuje odpowiedzieć na jego ruchy, on zdaje się mieć czas, by ją ocenić. Ta dysproporcja nadaje wymianie komiczny wydźwięk, choć dla uczennicy jej konsekwencje oznaczają porażkę. Scena może być jednocześnie groźna i szydercza. Widz obserwuje popis z innej perspektywy niż Beatrix: dostrzega teatralną przesadę Pai Meia, podczas gdy ona musi ją znosić.
Sposób przedstawienia mistrza również wpisuje się w tę stylizację. Jego brwi i broda sprawiają, że twarz staje się rozpoznawalna, zanim akcja potwierdzi jego umiejętności. Gesty podtrzymują wrażenie dominacji: może się zatrzymać, obserwować Beatrix i czekać na jej odpowiedź. Zestawienie tej pewności siebie z jej trudnościami pozwala zrozumieć różnicę między nimi bez długich wyjaśnień na temat ich umiejętności.
Trening Beatrix u Pai Meia łączy więc środki działające na różnych poziomach: wygląd postaci, sposób ukazania przestrzeni i czas poświęcony nauce. Podobieństwo do inspiracji nie wyklucza zmian funkcji. Beatrix pozostaje bohaterką opowieści o zemście, ale jej bezpośrednim zadaniem w tym epizodzie jest nauka. Film przyznaje jej rolę uczennicy, pokazawszy wcześniej, do czego jest zdolna jako przeciwniczka.
Wcześniejsze filmy pozwalają też przyjrzeć się temu, kto przekazuje wiedzę. W notatkach UCLA na temat „Executioners from Shaolin” Cheng-Sim Lim zwraca uwagę, że syn łączy nauki ojca, kojarzone z tygrysem, z naukami matki, związanymi z żurawiem. Kształcenie polega na połączeniu różnych wkładów członków rodziny.
Will Kouf podkreśla podobną rolę w „Clan of the White Lotus”: Mei Ha, grana przez Karę Hui, pomaga bohaterowi zmienić sposób podejścia do problemu. Kobiety w tych opowieściach przekazują więc wiedzę kluczową dla protagonisty.
Ta różnorodność łagodzi obraz gatunku złożonego wyłącznie z mistrzów mężczyzn przekazujących wiedzę uczniom-mężczyznom. Beatrix, która staje się uczennicą, wpisuje się w tradycję oferującą kobietom różne role. Porównanie tego, kto uczy, kto słucha i kto ostatecznie wykorzystuje zdobytą wiedzę, pozwala dostrzec zmiany w „Kill Bill”, nie sprowadzając inspiracji filmu do jednego schematu.
Zobacz wszystkie artykuły w Kill Bill: historia zemsty opowiedziana w dwóch tomach
